สมรภูมิรถยนต์ไฟฟ้า: เยอรมนีขยับขึ้นรั้งอันดับ 2 ของโลก แต่การเปลี่ยนแปลงสำคัญปี 2024 บ่งชี้ความท้าทายใหม่ ขณะที่ญี่ปุ่นเผชิญศึกหนักจากความเชื่องช้าในการปรับตัว
ในฐานะผู้คร่ำหวอดในอุตสาหกรรมยานยนต์มากว่าทศวรรษ ผมได้เห็นการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ที่พลิกโฉมอุตสาหกรรมมาอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะอย่างยิ่งการก้าวขึ้นมาของรถยนต์พลังงานไฟฟ้า (Electric Vehicles – EVs) ซึ่งกลายเป็นหัวใจหลักของการพัฒนายานยนต์ทั่วโลก ในปี 2023 ที่ผ่านมา เยอรมนีสามารถผลิตรถยนต์ไฟฟ้า ทั้งแบบแบตเตอรี่ล้วน (BEV) และปลั๊กอินไฮบริด (PHEV) ได้ถึง 1.27 ล้านคัน ส่งผลให้ขึ้นแท่นเป็นผู้ผลิตอันดับ 2 ของโลก รองจากมหาอำนาจอย่างจีน ทว่า สัญญาณที่ปรากฏในปี 2024 นี้ กลับชี้ให้เห็นถึงความไม่แน่นอนที่อาจทำให้ภาพรวมเปลี่ยนไปจากเดิมอย่างสิ้นเชิง
เยอรมนี: ผู้นำแห่งยุโรป สู่เบอร์ 2 ของโลก ที่เผชิญลมหนาว
ตามข้อมูลจากสมาคมอุตสาหกรรมยานยนต์เยอรมัน (VDA) ในปี 2023 โรงงานในเยอรมนีได้ผลิตรถยนต์ไฟฟ้าไปทั้งสิ้น 995,000 คัน แม้ว่าจีนจะยังคงครองความเป็นที่หนึ่งในด้านปริมาณการผลิตรถยนต์ไฟฟ้าของโลก แต่ส่วนใหญ่เป็นการผลิตเพื่อตอบสนองความต้องการภายในประเทศ ในทางกลับกัน รถยนต์ไฟฟ้าที่ผลิตในเยอรมนีถึง 76% ถูกส่งออกไปจำหน่ายยังตลาดต่างประเทศ สะท้อนถึงความแข็งแกร่งในการแข่งขันระดับโลก
สหรัฐอเมริกาเองก็รั้งตำแหน่งผู้ผลิตรถยนต์ไฟฟ้าอันดับ 3 ของโลก ขณะที่แบรนด์ยานยนต์ชั้นนำของเยอรมนีอย่าง Volkswagen, BMW และ Mercedes-Benz ต่างเป็นกำลังสำคัญที่ผลักดันยุโรปให้ก้าวขึ้นมาเป็นผู้นำการผลิตรถยนต์ไฟฟ้า โดยปริมาณการผลิตของเยอรมนีนั้นมากกว่าผลรวมของสเปน (256,000 คัน) และฝรั่งเศส (225,000 คัน) ในปีเดียวกัน
รายงานจาก DW เมื่อช่วงเดือนธันวาคมที่ผ่านมา คาดการณ์ว่าภายในวันที่ 1 มกราคม 2030 จะมีรถยนต์ไฟฟ้าจดทะเบียนในเยอรมนีถึง 10 ล้านคัน ซึ่งคิดเป็นประมาณ 20-25% ของตลาดรถยนต์ทั้งหมด ขึ้นอยู่กับขนาดของกำลังการผลิตยานยนต์
ความท้าทายที่มองข้ามไม่ได้: การยุติโครงการเงินอุดหนุนและแรงกดดันด้านเทคโนโลยี
อย่างไรก็ตาม เส้นทางสู่ปี 2024 สำหรับโรงงานผลิตรถยนต์ไฟฟ้าในเยอรมนี อาจไม่ได้โรยด้วยกลีบกุหลาบ การตัดสินใจของรัฐบาลเยอรมันในการระงับโครงการเงินอุดหนุนรถยนต์ไฟฟ้าอย่างกะทันหันเมื่อเดือนธันวาคมที่ผ่านมา สร้างความปั่นป่วนในอุตสาหกรรมนี้ การตัดสินใจดังกล่าวมีที่มาจากการที่ศาลรัฐธรรมนูญกลางได้สร้างช่องว่างทางการเงินกว่า 60 พันล้านยูโร (ประมาณ 2.3 ล้านล้านบาท) ในงบประมาณของรัฐ ส่งผลให้รัฐบาลต้องปรับลดโครงการต่างๆ ที่เกี่ยวข้อง
โครงการเงินอุดหนุนเดิมนี้ได้เสนอให้เงินสนับสนุนสูงสุดถึง 6,750 ยูโร (ประมาณ 266,000 บาท) ซึ่งได้รับส่วนแบ่งจากทั้งภาครัฐและผู้ผลิตรถยนต์ โดยขึ้นอยู่กับมูลค่าของรถยนต์ไฟฟ้า สำหรับรถยนต์ BEV ที่มีราคาไม่เกิน 45,000 ยูโร (ประมาณ 1.8 ล้านบาท) จะได้รับเงินอุดหนุนจากรัฐบาลกลาง 3,000 ยูโร (ประมาณ 118,000 บาท) และผู้ผลิตต้องสมทบอีก 1,500 ยูโร (ประมาณ 59,000 บาท) รวมเป็น 4,500 ยูโร (ประมาณ 178,000 บาท) แต่สำหรับรถยนต์ไฟฟ้าที่มีราคาสูงกว่า 45,000 ยูโร จะไม่ได้รับสิทธิ์ในการรับเงินอุดหนุนอีกต่อไป
นอกเหนือจากประเด็นเงินอุดหนุนแล้ว ผู้ผลิตรถยนต์สัญชาติเยอรมันยังคงเผชิญความท้าทายในการพัฒนาซอฟต์แวร์ และความซับซ้อนของห่วงโซ่อุปทาน ส่งผลให้ยังคงตามหลังแบรนด์อย่าง Tesla และผู้ผลิตจากจีนในด้านเทคโนโลยีที่ล้ำสมัยและประสิทธิภาพของรถยนต์ไฟฟ้า ปัญหาการพึ่งพาเทคโนโลยีจากภายนอก โดยเฉพาะอย่างยิ่งในด้านแบตเตอรี่ ที่มักต้องร่วมมือกับบริษัทในอเมริกาและเอเชียตะวันออก ส่งผลให้การพัฒนาเทคโนโลยีแบตเตอรี่ของเยอรมนีค่อนข้างล่าช้า อย่างไรก็ตาม บริษัทอย่าง Volkswagen กำลังพยายามเสริมความแข็งแกร่งด้วยการร่วมมือกับ Northvolt เพื่อชิงส่วนแบ่งในตลาดแบตเตอรี่รถยนต์ไฟฟ้า
ญี่ปุ่น: ยักษ์ใหญ่ที่กำลังหลงยุคในสมรภูมิ EV
ในขณะที่เยอรมนีกำลังปรับตัวท่ามกลางความท้าทาย ประเทศญี่ปุ่นซึ่งเคยเป็นเจ้าแห่งอุตสาหกรรมยานยนต์มาหลายทศวรรษ กลับแสดงอาการเชื่องช้าอย่างน่าเป็นห่วงในการพัฒนารถยนต์ไฟฟ้า แม้จะมีแบรนด์ระดับโลกมากมาย เช่น Toyota, Honda, Nissan, Mazda, Suzuki และ Mitsubishi แต่ข่าวคราวเกี่ยวกับการพัฒนารถยนต์ไฟฟ้ากลับเงียบหาย
หากพิจารณาจากตัวเลข จะเห็นได้ชัดว่าผู้ผลิตรถยนต์สัญชาติญี่ปุ่นยังคงตามหลังคู่แข่งอย่างมาก ในปี 2022 รถยนต์ไฟฟ้าคิดเป็นสัดส่วนประมาณ 13% ของยอดขายรถยนต์ทั่วโลก เพิ่มขึ้นอย่างก้าวกระโดดจาก 2.6% ในปี 2019 ขณะที่ในตลาดจีน รถยนต์ไฟฟ้ามีส่วนแบ่งการตลาดสูงถึง 20% แต่ในญี่ปุ่นกลับมีสัดส่วนเพียง 2% เท่านั้น
เมื่อพูดถึงผู้นำตลาดรถยนต์ไฟฟ้า ชื่อที่มักถูกนึกถึงคือ Tesla (สหรัฐอเมริกา), BYD (จีน) และ Volkswagen (เยอรมนี) แต่แทบไม่ปรากฏชื่อของบริษัทรถยนต์ญี่ปุ่นใดๆ ติดอยู่ใน 20 อันดับแรกของยอดขายรถยนต์ไฟฟ้าทั่วโลก แม้ว่า Nissan Leaf และ Mitsubishi i-MiEV จะเป็นรถยนต์ไฟฟ้าสัญชาติญี่ปุ่นรุ่นแรกๆ ที่เปิดตัวเมื่อกว่า 10 ปีที่แล้วก็ตาม
แม้แต่ Toyota ซึ่งเป็นบริษัทรถยนต์ที่ใหญ่ที่สุดในโลก ยังมียอดขายรถยนต์ไฟฟ้าเพียง 24,000 คัน จากยอดขายรวม 10.5 ล้านคันในปี 2022 (ขณะที่ Tesla ขายได้ 1.3 ล้านคัน) ปัญหาทางเทคนิคที่ทำให้ Toyota bZ4X ต้องหยุดการจำหน่ายชั่วคราว ยิ่งเพิ่มความกังวลว่าญี่ปุ่นอาจจะสูญเสียความสามารถในการแข่งขันในอุตสาหกรรมยานยนต์ไฟฟ้าไป
นักวิเคราะห์บางส่วนเปรียบเทียบสถานการณ์นี้กับอุตสาหกรรมการผลิตเซมิคอนดักเตอร์และอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ ที่ญี่ปุ่นเคยครองตลาดอย่างมหาศาล แต่กลับสูญเสียความสามารถในการแข่งขันให้กับสหรัฐอเมริกาและไต้หวันในที่สุด ด้วยเหตุนี้ การที่ยอดขายรถยนต์ไฟฟ้าของญี่ปุ่นยังคงน้อยนิด อาจส่งผลกระทบอย่างใหญ่หลวงต่อเศรษฐกิจและสังคมญี่ปุ่น ซึ่งอุตสาหกรรมยานยนต์คิดเป็นสัดส่วนถึง 8% ของงานทั้งหมดในประเทศ
สัญญาณแห่งการตื่น: ความพยายามครั้งใหม่ของยักษ์ใหญ่ญี่ปุ่น
อย่างไรก็ตาม ภายใต้แรงกดดันที่ถาโถมเข้ามา ผู้ผลิตรถยนต์ญี่ปุ่นเริ่มแสดงสัญญาณของการปรับตัวอย่างจริงจัง โดยเฉพาะอย่างยิ่งหลังจากการเปลี่ยนแปลงตำแหน่ง CEO ของ Toyota นาย Sato Koji ซึ่งมีบทบาทสำคัญในการผลักดัน Toyota ก้าวสู่การผลิตรถยนต์ไฟฟ้าเต็มรูปแบบ ได้ประกาศแผนการเปิดตัวรถยนต์ไฟฟ้ารุ่นใหม่ 10 รุ่น และตั้งเป้าเพิ่มยอดขายรถยนต์ไฟฟ้าเป็น 1.5 ล้านคันต่อปีภายในปี 2026
Honda เองก็ไม่น้อยหน้า ประกาศแผนการเปิดตัวรถยนต์ไฟฟ้ารุ่นใหม่ 30 รุ่นภายในปี 2030 พร้อมทั้งจัดตั้งบริษัทร่วมทุนกับ Sony เพื่อวิจัยและพัฒนารถยนต์ไฟฟ้า รวมถึงการปรับโครงสร้างองค์กรเพื่อเพิ่มความคล่องตัวในการบริหารงาน
Nissan ก็เป็นอีกหนึ่งผู้เล่นสำคัญที่ประกาศแผนการเปิดตัวรถยนต์ไฟฟ้ารุ่นใหม่ 19 รุ่นภายในปี 2030 โดยผู้บริหารของ Nissan มองว่าการใช้พลังงานไฟฟ้าเป็น “แกนหลักของกลยุทธ์ของบริษัท”
รากฐานแห่งความล่าช้า: การยึดติดกับความสำเร็จในอดีตและเทคโนโลยีไฮโดรเจน
สาเหตุหนึ่งที่ทำให้ญี่ปุ่นเริ่มต้นช้าในการพัฒนารถยนต์ไฟฟ้า มาจากการยึดติดกับความสำเร็จในอดีต ความลังเลที่จะยอมรับเทคโนโลยีใหม่ที่อาจบ่อนทำลายตำแหน่งผู้นำของตน วิศวกรหลายคนยังคงยึดติดกับแนวคิดที่ว่า “รถยนต์ต้องมีเครื่องยนต์” และรู้สึกไม่คุ้นเคยกับรถยนต์ไฟฟ้าที่มีกลไกเรียบง่ายกว่า
อีกประเด็นที่สำคัญคือความเชื่อมั่นในเทคโนโลยีพลังงานไฮโดรเจนของ Toyota ซึ่งเคยทุ่มเททรัพยากรอย่างมากเพื่อผลักดันเทคโนโลยีเซลล์เชื้อเพลิงไฮโดรเจนให้เป็นอนาคตของอุตสาหกรรมยานยนต์ไฟฟ้าทั่วโลก แม้ว่าไฮโดรเจนจะมีบทบาทสำคัญในภาคการผลิตพลังงานและการขนส่งระยะไกล แต่การนำมาใช้กับรถยนต์นั่งส่วนบุคคลขนาดเล็กยังคงมีข้อจำกัดและไม่สมเหตุสมผลเท่าที่ควร ดังจะเห็นได้จากยอดขาย Toyota Mirai ในตลาดบ้านเกิดที่ค่อนข้างน้อย
การขาดแรงจูงใจจากภาครัฐ: ดาบสองคมของนโยบาย EV ในญี่ปุ่น
ในขณะที่รัฐบาลจีน ยุโรป และสหรัฐอเมริกา ต่างให้เงินอุดหนุนผู้ผลิตรถยนต์ไฟฟ้าอย่างต่อเนื่อง เพื่อสนับสนุนนโยบายด้านสภาพอากาศและสิ่งแวดล้อม แต่รัฐบาลญี่ปุ่นกลับมีนโยบายที่ตรงกันข้าม แม้จะตั้งเป้าหมายให้รถยนต์ที่ขายภายในปี 2035 เป็นพลังงานไฟฟ้า 100% (ซึ่งรวมถึงรถยนต์ไฮบริดด้วย) แต่การอุดหนุนสำหรับรถยนต์ใช้น้ำมันยังคงมีขนาดใหญ่กว่ารถยนต์ EV
นอกจากนี้ กฎระเบียบที่เข้มงวดของญี่ปุ่นยังขัดขวางการขยายตัวของโครงสร้างพื้นฐานสถานีชาร์จ EV สาธารณะ ซึ่งมีจำนวนน้อยมากเมื่อเทียบกับพื้นที่ประเทศ และมีจำนวนเพียง 1 ใน 4 ของจำนวนสถานีชาร์จในเกาหลีใต้ ซึ่งมีขนาดพื้นที่เล็กกว่ามาก
การเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมผู้บริโภค: ความท้าทายที่แบรนด์ญี่ปุ่นต้องเผชิญ
ความเข้าใจผิดในตลาดรถยนต์ไฟฟ้าของบริษัทญี่ปุ่น อาจมาจากแนวคิดที่ค่อนข้างล้าสมัย การสร้างรถ EV ที่ดึงดูดใจผู้บริโภคในปัจจุบัน จำเป็นต้องเน้นที่ซอฟต์แวร์และฟังก์ชันภายในรถเป็นสำคัญ ซึ่งเป็นสิ่งที่บริษัทญี่ปุ่นมักให้ความสำคัญกับฮาร์ดแวร์มากกว่า
งานวิจัยจาก S&P Global Mobility ชี้ให้เห็นว่า บริษัทรถยนต์ญี่ปุ่นกำลังค่อยๆ สูญเสียฐานลูกค้าประจำ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในตลาดอเมริกา ซึ่ง Toyota และ Honda เคยครองใจผู้บริโภคมาอย่างยาวนาน งานวิจัยยังพบว่า ผู้บริโภคจำนวนมากที่เปลี่ยนมาใช้รถ EV ในปี 2022 มาจาก Toyota และ Honda เป็นหลัก ซึ่งยิ่งทำให้ภารกิจของสองค่ายยักษ์ใหญ่จากญี่ปุ่นยากขึ้นไปอีกในการดึงดูดผู้บริโภคให้กลับมานิยมในแบรนด์อีกครั้ง
บทสรุป: การปรับตัวคือหนทางเดียวสู่ความอยู่รอด
เทรนด์ของโลกกำลังเปลี่ยนแปลงไปอย่างรวดเร็ว ผู้ที่ปรับตัวตามไม่ทันย่อมถูกทิ้งไว้ข้างหลัง แม้ว่าเราจะยังไม่ทราบแน่ชัดว่าการที่ Toyota และ Honda ยังไม่ขยับตัวมากนักในกระแส EV อาจเป็นเพราะกำลังซุ่มพัฒนาเทคโนโลยี หรือยังไม่แน่ใจในทิศทาง แต่สิ่งที่ปฏิเสธไม่ได้คือ รถยนต์ไฟฟ้าจากจีนกำลังคุกคามยักษ์ใหญ่ในอุตสาหกรรมยานยนต์อย่างต่อเนื่อง และหากไม่มีการปรับเปลี่ยนที่สำคัญ ผู้ผลิตรถยนต์ญี่ปุ่นอาจเหลือเพียงตำนานแห่งความสำเร็จในประวัติศาสตร์
สำหรับผู้บริโภคที่กำลังมองหาทางเลือกใหม่ในโลกยานยนต์ไฟฟ้า การศึกษาข้อมูลและทำความเข้าใจถึงความเคลื่อนไหวของผู้ผลิตแต่ละราย จะช่วยให้ท่านตัดสินใจเลือกยานพาหนะที่ตอบโจทย์ความต้องการและสอดคล้องกับทิศทางอนาคตได้อย่างชาญฉลาด หากท่านกำลังพิจารณาการเปลี่ยนไปสู่ยานยนต์ไฟฟ้า และต้องการข้อมูลเชิงลึก หรือคำแนะนำในการเลือกรถยนต์ไฟฟ้าที่เหมาะสมกับไลฟ์สไตล์และการใช้งานของท่าน เราพร้อมเป็นพันธมิตรที่ให้ข้อมูลและคำปรึกษาที่ดีที่สุดแก่ท่านในยุคแห่งการเปลี่ยนแปลงนี้
