สงครามรถยนต์ไฟฟ้า: เยอรมนีเผชิญมรสุม, ญี่ปุ่นไล่กวดท่ามกลางกระแสโลกที่เปลี่ยนไป
ในฐานะผู้คร่ำหวอดในอุตสาหกรรมยานยนต์มากว่าทศวรรษ ผมได้เห็นการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ที่กำลังสั่นสะเทือนวงการมาโดยตลอด และปี 2023 ก็เป็นอีกปีที่แสดงให้เห็นถึงพลวัตอันน่าทึ่ง โดยเฉพาะอย่างยิ่งในกลุ่มรถยนต์ไฟฟ้า (BEV และ PHEV) ข้อมูลล่าสุดเผยว่าผู้ผลิตชาวเยอรมันสามารถผลิตรถยนต์ไฟฟ้าได้ถึง 1.27 ล้านคันในปี 2023 ส่งผลให้ขึ้นแท่นอันดับ 2 ของโลก รองจากจีนเท่านั้น แต่ทว่า เบื้องหลังตัวเลขอันน่าประทับใจนี้ อาจมีสัญญาณที่บ่งชี้ถึงความท้าทายที่รออยู่ในปี 2024 ซึ่งอาจพลิกกระดานภูมิทัศน์ของตลาด รถยนต์ไฟฟ้าเยอรมัน ไปจากเดิม
เยอรมนี: ผู้นำยุโรปที่ต้องเผชิญแรงกดดัน
สมาคมอุตสาหกรรมยานยนต์เยอรมัน (VDA) รายงานตัวเลขอันแข็งแกร่งว่า ในปี 2023 โรงงานในเยอรมนีสามารถผลิตรถยนต์ไฟฟ้าได้ถึง 995,000 คัน แม้จีนจะยังคงเป็นผู้นำการผลิตรถยนต์ไฟฟ้าของโลก แต่จุดแข็งของเยอรมนีอยู่ที่การส่งออก โดยกว่า 76% ของรถยนต์ไฟฟ้าที่ผลิตได้ ถูกส่งออกไปยังตลาดต่างประเทศ ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงศักยภาพและความต้องการในระดับสากล สหรัฐอเมริกาเองก็ติดอันดับ 3 ในฐานะผู้ผลิตรถยนต์ไฟฟ้าชั้นนำ โดยมีผู้เล่นหลักอย่าง Volkswagen, BMW และ Mercedes-Benz ที่เป็นหัวหอกในการขับเคลื่อนอุตสาหกรรมยานยนต์ไฟฟ้าของยุโรป ด้วยปริมาณการผลิตที่มากกว่าสเปนและฝรั่งเศสรวมกันเสียอีก
ตามการประเมินของ Federal Motor Transport Authority คาดการณ์ว่าภายในวันที่ 1 มกราคม 2030 จะมีรถยนต์ไฟฟ้าจดทะเบียนในเยอรมนีถึง 10 ล้านคัน ซึ่งจะคิดเป็นสัดส่วนประมาณ 20-25% ของตลาดรถยนต์โดยรวม แนวโน้มนี้แสดงให้เห็นถึงการยอมรับที่เพิ่มขึ้นของผู้บริโภคชาวเยอรมันต่อเทคโนโลยี รถยนต์ไฟฟ้าพลังงานแบตเตอรี่ และ รถยนต์ปลั๊กอินไฮบริด
อย่างไรก็ตาม ท่ามกลางความสำเร็จที่ปรากฏ อุตสาหกรรม ผู้ผลิตรถยนต์ไฟฟ้าเยอรมัน กำลังเผชิญกับอุปสรรคสำคัญในปี 2024 การตัดสินใจที่ส่งผลกระทบอย่างรุนแรงคือการระงับโครงการเงินอุดหนุนรถยนต์ไฟฟ้าของรัฐบาลเยอรมันอย่างกะทันหันในเดือนธันวาคม 2023 อันเป็นผลมาจากการปรับปรุงงบประมาณปี 2024 หลังศาลรัฐธรรมนูญของเยอรมนีมีคำตัดสินที่สร้างช่องว่างทางการคลังถึง 60 พันล้านยูโร โครงการเงินอุดหนุนนี้เคยเสนอสูงสุดถึง 6,750 ยูโรต่อคัน โดยได้รับการสนับสนุนร่วมจากรัฐบาลและผู้ผลิตรถยนต์ ซึ่งการยกเลิกโครงการดังกล่าวจะส่งผลโดยตรงต่อกำลังซื้อของผู้บริโภค และอาจชะลอการเติบโตของตลาด รถยนต์ EV เยอรมัน
นอกจากนี้ ผู้ผลิตรถยนต์สัญชาติเยอรมันยังคงต้องต่อสู้กับการพัฒนาซอฟต์แวร์ที่ซับซ้อนและปัญหาห่วงโซ่อุปทานที่ยืดเยื้อ ทำให้พวกเขาดูเหมือนจะตามหลังแบรนด์อย่าง Tesla และผู้ผลิตจากจีนในด้านเทคโนโลยี รถยนต์ไฟฟ้าประสิทธิภาพสูง และประสิทธิภาพโดยรวม อีกทั้งการพึ่งพาพันธมิตรในสหรัฐอเมริกาและเอเชียตะวันออกในการจัดหาแบตเตอรี่ก็เป็นอีกปัจจัยที่ท้าทายศักยภาพในการพัฒนาเทคโนโลยีแบตเตอรี่ของตนเอง แม้ว่าหลายบริษัท เช่น Volkswagen กำลังเร่งลงทุนในด้านนี้ผ่านความร่วมมือกับ Northvolt เพื่อแย่งชิงส่วนแบ่งตลาดแบตเตอรี่ รถยนต์ไฟฟ้าแบตเตอรี่ ก็ตาม
ญี่ปุ่น: ชาติแห่งยานยนต์ที่กำลังตามหลังในสงคราม EV
ในขณะที่เยอรมนีเผชิญแรงกดดันจากปัจจัยภายใน กลับมีอีกหนึ่งยักษ์ใหญ่แห่งวงการยานยนต์ที่กำลังเผชิญความท้าทายในรูปแบบที่แตกต่าง นั่นคือ ผู้ผลิตรถยนต์ญี่ปุ่น ผู้ซึ่งเคยผูกขาดตลาดโลกมาอย่างยาวนาน ด้วยแบรนด์ระดับตำนานอย่าง Toyota, Honda, Nissan, Mazda, Suzuki และ Mitsubishi แต่กลับมีบทบาทที่เงียบเชียบในสมรภูมิรถยนต์ไฟฟ้า
ข้อมูลชี้ให้เห็นว่า ในปี 2022 รถยนต์ไฟฟ้า (BEV และ PHEV) มีสัดส่วนยอดขายทั่วโลกประมาณ 13% เพิ่มขึ้นอย่างก้าวกระโดดจาก 2.6% ในปี 2019 ตลาดในจีนนั้นมีสัดส่วนรถยนต์ไฟฟ้าสูงถึง 20% แต่ในญี่ปุ่นกลับมีเพียง 2% เท่านั้น เมื่อพูดถึงผู้นำตลาด รถยนต์พลังงานไฟฟ้า ชื่อที่มักผุดขึ้นมาคือ Tesla, BYD และ Volkswagen แต่ชื่อของค่ายรถญี่ปุ่นกลับไม่ปรากฏในกลุ่มผู้นำ หรือแม้กระทั่งติดอันดับ 20 อันดับแรกของยอดขาย รถยนต์ไฟฟ้าทั่วโลก
แม้ว่า Nissan Leaf และ Mitsubishi i-MiEV จะเป็นหนึ่งในรถยนต์ไฟฟ้าที่เปิดตัวรุ่นแรกๆ ของโลกเมื่อกว่าทศวรรษที่แล้ว แต่ก็ไม่ได้ส่งผลให้ญี่ปุ่นกลายเป็นผู้นำในยุคปัจจุบัน แม้แต่ Toyota ที่เป็นบริษัทรถยนต์ที่ใหญ่ที่สุดในโลก ก็มียอดขายรถยนต์ไฟฟ้าเพียง 24,000 คัน จากยอดขายรวม 10.5 ล้านคันในปี 2022 ซึ่งเทียบไม่ได้เลยกับ 1.3 ล้านคันของ Tesla การที่ Toyota bz4x รถ SUV ไฟฟ้า 100% รุ่นแรกของบริษัท ต้องเผชิญปัญหาทางเทคนิคและหยุดการจำหน่ายชั่วคราวยิ่งสร้างความกังวลว่าญี่ปุ่นอาจสูญเสียตำแหน่งในอุตสาหกรรม ยานยนต์ไฟฟ้า ไป
นักวิเคราะห์บางส่วนเปรียบเทียบสถานการณ์นี้กับอุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์และอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ ที่ญี่ปุ่นเคยเป็นผู้นำ แต่กลับสูญเสียความสามารถในการแข่งขันให้กับสหรัฐฯ และไต้หวัน จากการขาดนโยบายที่แข็งกร้าวในการปกป้องตลาดภายใน และการเปิดรับคู่แข่งมากเกินไป หากการลดลงของยอดขาย รถยนต์ไฟฟ้าญี่ปุ่น ดำเนินต่อไป อาจส่งผลกระทบอย่างรุนแรงต่อเศรษฐกิจและสังคมญี่ปุ่น ซึ่งสัดส่วนการส่งออกรถยนต์คิดเป็น 20% ของการส่งออกทั้งหมด และเป็นแหล่งจ้างงานถึง 8%
การลุกขึ้นสู้ของญี่ปุ่น: ความหวังใหม่ในอนาคต
อย่างไรก็ตาม ท่ามกลางความกังวลดังกล่าว ก็มีสัญญาณแห่งการเปลี่ยนแปลงจาก ผู้ผลิตรถยนต์ญี่ปุ่น เมื่อนาย Akio Toyoda ก้าวลงจากตำแหน่ง CEO ของ Toyota และนาย Sato Koji ขึ้นมารับตำแหน่ง การเปลี่ยนแปลงนี้มาพร้อมกับแผนการที่ชัดเจนในการผลักดัน Toyota สู่ยุค รถยนต์ไฟฟ้าเต็มรูปแบบ โดยประกาศจะเปิดตัวรถยนต์ไฟฟ้ารุ่นใหม่ 10 รุ่น และตั้งเป้าเพิ่มยอดขายรถยนต์ไฟฟ้าให้ได้ 1.5 ล้านคันภายในปี 2026
Honda เองก็ไม่น้อยหน้า ประกาศแผนเปิดตัวรถยนต์ไฟฟ้ารุ่นใหม่ 30 รุ่นภายในปี 2030 พร้อมกับการจัดตั้งบริษัทร่วมทุนกับ Sony เพื่อวิจัยและพัฒนารถยนต์ไฟฟ้า รวมถึงการปรับโครงสร้างองค์กรให้คล่องตัวยิ่งขึ้น Nissan ก็กำลังเดินหน้าอย่างแข็งขัน ด้วยแผนเปิดตัวรถยนต์ไฟฟ้ารุ่นใหม่ 19 รุ่นภายในปี 2030 โดยผู้บริหารมองว่า พลังงานไฟฟ้า คือ “แกนหลักของกลยุทธ์ของบริษัท”
สาเหตุที่ญี่ปุ่นเริ่มช้าในตลาด EV ส่วนหนึ่งมาจากความสำเร็จในอดีต และความลังเลที่จะยอมรับเทคโนโลยีใหม่ที่อาจกระทบต่อสถานะความเป็นผู้นำ วิศวกรที่คุ้นเคยกับเทคโนโลยีไฮบริดที่ซับซ้อน อาจมองว่ากลไกของรถ EV ที่เรียบง่ายกว่าเป็นเรื่องที่ไม่น่าสนใจเท่าที่ควร
“ในอุตสาหกรรมนี้ ยังมีคนจำนวนมากที่ยังติดอยู่กับความคิดที่ว่ารถยนต์ต้องมีเครื่องยนต์” นาย Sato กล่าวถึงความท้าทายในการเปลี่ยนผ่าน นอกจากนี้ ผู้บริหารยังกังวลถึงผลกระทบต่อซัพพลายเชน เช่น Jatco ที่ผลิตชิ้นส่วนสำหรับเครื่องยนต์สันดาปภายใน
อีกหนึ่งประเด็นที่น่าสนใจคือความเชื่อเดิมของ ผู้ผลิตรถยนต์ญี่ปุ่น ที่ว่าพลังงานไฮโดรเจนจะเป็นอนาคตของยานยนต์ โดย Toyota เคยทุ่มเททรัพยากรอย่างมากกับการพัฒนารถยนต์เซลล์เชื้อเพลิงไฮโดรเจน (FCV) แม้ว่าไฮโดรเจนจะมีบทบาทสำคัญในการลดคาร์บอนในภาคอุตสาหกรรมหนัก แต่การนำมาใช้กับรถยนต์ขนาดเล็กก็ยังคงเป็นที่ถกเถียง แม้ญี่ปุ่นจะลงทุนในโครงสร้างพื้นฐานรองรับแล้ว แต่ยอดขาย Toyota Mirai ก็ยังอยู่ในระดับที่จำกัด
แบรนด์ไม่เพียงพอ: เมื่อตลาดเปลี่ยนทิศ
ในขณะที่รัฐบาลจีน ยุโรป และสหรัฐฯ ต่างให้การสนับสนุน การผลิตรถยนต์ไฟฟ้า อย่างเต็มที่ ญี่ปุ่นกลับดำเนินนโยบายที่สวนทาง แม้จะมีเป้าหมายให้รถยนต์ที่ขายในปี 2035 เป็นพลังงานไฟฟ้าทั้งหมด แต่การอุดหนุนรถยนต์ใช้น้ำมันในญี่ปุ่นกลับมีมูลค่าสูงกว่ารถ EV และกฎระเบียบที่เข้มงวดก็เป็นอุปสรรคต่อการขยายตัวของสถานีชาร์จ รถยนต์ไฟฟ้า ซึ่งในญี่ปุ่นมีสถานีชาร์จสาธารณะเพียง 1 ใน 4 ของพื้นที่ประเทศ ซึ่งเทียบเท่าเกาหลีใต้ที่มีพื้นที่เล็กกว่ามาก
ผู้เชี่ยวชาญหลายคนมองว่า ผู้ผลิตรถยนต์ญี่ปุ่น คิดช้าเกินไปที่จะตามทันการเปลี่ยนแปลงของตลาดที่แข่งขันดุเดือดนี้ แม้ Toyota จะมีประสบการณ์ในการผลิตรถยนต์ไฟฟ้า 100% อย่าง bz4x แต่การจะประสบความสำเร็จในตลาด EV ที่ Tesla และ BYD กำลังครองซีนนั้นไม่ใช่เรื่องง่าย
แนวคิดของบริษัทรถยนต์ญี่ปุ่นยังคงเน้นหนักที่ฮาร์ดแวร์ ในขณะที่ตลาด รถยนต์ไฟฟ้าสมัยใหม่ ต้องการการให้ความสำคัญกับซอฟต์แวร์และฟังก์ชันภายในรถที่เหนือกว่า ผลการศึกษาพฤติกรรมผู้บริโภคจาก S&P Global Mobility ชี้ให้เห็นว่า บริษัทรถยนต์ญี่ปุ่น กำลังค่อยๆ สูญเสียฐานลูกค้าประจำ โดยเฉพาะในตลาดอเมริกาที่ Toyota และ Honda เคยครองใจมานาน
งานวิจัยยังพบว่า ผู้บริโภคจำนวนมากที่เปลี่ยนมาใช้รถ EV ในปี 2022 มาจากแบรนด์ Toyota และ Honda ทำให้ยิ่งทวีความท้าทายให้กับสองค่ายยักษ์ใหญ่ญี่ปุ่นในการดึงดูดผู้บริโภคให้กลับมานิยมในแบรนด์อีกครั้ง
บทสรุป: ความไม่แน่นอนและโอกาสที่รออยู่
เมื่อเทรนด์โลกกำลังมุ่งสู่ ยานยนต์ไร้มล้นพิษ ผู้ที่ปรับตัวตามไม่ทันอาจถูกทิ้งไว้ข้างหลัง แม้ว่าเราจะยังไม่แน่ใจว่าความเงียบของ Toyota และ Honda อาจเป็นเพียงการซุ่มพัฒนาเทคโนโลยีใหม่ หรือเป็นสัญญาณของความไม่แน่นอน แต่สิ่งที่ปฏิเสธไม่ได้คือ รถยนต์ไฟฟ้าจากจีน กำลังคุกคามผู้เล่นรายใหญ่มากขึ้นเรื่อยๆ และหากไม่มีการเปลี่ยนแปลงอย่างจริงจัง พวกเขาอาจเหลือเพียงตำนานแห่งความสำเร็จในอดีต
สำหรับผู้บริโภคที่สนใจใน เทคโนโลยีรถยนต์ไฟฟ้า การจับตาดูการเคลื่อนไหวของผู้ผลิตทั้งในเยอรมนี ญี่ปุ่น และจีน จะเป็นสิ่งสำคัญในการตัดสินใจเลือกรถยนต์ที่ตอบโจทย์ความต้องการและสอดคล้องกับอนาคตของอุตสาหกรรมยานยนต์โลก
หากคุณกำลังพิจารณาที่จะเปลี่ยนมาใช้ รถยนต์ไฟฟ้า หรือต้องการทำความเข้าใจแนวโน้มของอุตสาหกรรมนี้ให้ลึกซึ้งยิ่งขึ้น เราขอเชิญชวนให้ศึกษาข้อมูลเพิ่มเติม และเตรียมพร้อมสำหรับยุคใหม่ของยานยนต์ที่กำลังจะมาถึงนี้
