อนาคตยานยนต์ไฟฟ้า: เยอรมนีผู้นำยุโรปเผชิญความท้าทาย ขณะที่ญี่ปุ่นกำลังพลิกเกม
ในฐานะผู้คร่ำหวอดในวงการอุตสาหกรรมยานยนต์มายาวนานกว่าทศวรรษ ข้าพเจ้าได้เห็นการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง เทรนด์รถยนต์ไฟฟ้า (EV) ไม่ใช่เพียงกระแสที่ผ่านมาแล้วผ่านไป แต่เป็นคลื่นแห่งอนาคตที่กำลังซัดสาดเข้ามาเปลี่ยนภูมิทัศน์ยานยนต์โลกอย่างสิ้นเชิง ในปี 2023 ที่ผ่านมา เราได้เห็นภาพที่น่าสนใจจากสองขั้วอำนาจการผลิตยานยนต์ที่สำคัญ คือ เยอรมนีและญี่ปุ่น
เยอรมนี: ผู้นำยุโรปที่กำลังเผชิญลมปะทะ
สมาคมอุตสาหกรรมยานยนต์เยอรมัน (VDA) รายงานตัวเลขอันน่าประทับใจว่า ประเทศเยอรมนีสามารถผลิตรถยนต์ไฟฟ้า ทั้งแบบแบตเตอรี่ (BEV) และแบบปลั๊กอินไฮบริด (PHEV) ได้ถึง 995,000 คันในปี 2023 ตัวเลขนี้ส่งให้เยอรมนีผงาดขึ้นเป็นอันดับ 2 ของโลกด้านการผลิต EV โดยมีจีนเป็นผู้นำอย่างไม่ต้องสงสัย อย่างไรก็ตาม สิ่งที่น่าสังเกตคือ รถยนต์ไฟฟ้าส่วนใหญ่ที่ผลิตในจีนถูกจำหน่ายภายในประเทศเป็นหลัก ขณะที่รถยนต์ไฟฟ้าเยอรมันมากถึง 76% ถูกส่งออกไปยังตลาดต่างประเทศ นี่คือข้อได้เปรียบที่สำคัญของอุตสาหกรรมยานยนต์เยอรมัน
ภายใต้ร่มธงแห่งนวัตกรรมยานยนต์ระดับโลก เยอรมนีมีแบรนด์ยักษ์ใหญ่ที่ขับเคลื่อนความก้าวหน้า ไม่ว่าจะเป็น Volkswagen, BMW และ Mercedes-Benz สามแบรนด์นี้ไม่เพียงแต่เป็นแกนหลักของการผลิต EV ในยุโรป แต่ยังผลิตได้มากกว่าจำนวนการผลิตรวมของสเปน (256,000 คัน) และฝรั่งเศส (225,000 คัน) เสียอีก
แนวโน้มการเติบโตของรถยนต์ไฟฟ้าในเยอรมนีดูสดใส โดย Federal Motor Transport Authority คาดการณ์ว่าจะมีรถยนต์ไฟฟ้าจดทะเบียนในเยอรมนีถึง 10 ล้านคันภายในวันที่ 1 มกราคม 2030 ซึ่งจะคิดเป็นสัดส่วนประมาณ 20-25% ของตลาดรถยนต์โดยรวม
“การผลิตรถยนต์ไฟฟ้าในเยอรมนี” เป็นคำหลักที่สะท้อนภาพความสำเร็จ แต่ทว่าอนาคตในปี 2024 กลับมีปัจจัยที่ต้องจับตามองอย่างใกล้ชิด ความเปลี่ยนแปลงนโยบายของรัฐบาลเยอรมันที่ระงับโครงการเงินอุดหนุนรถยนต์ไฟฟ้าอย่างกะทันหันในเดือนธันวาคม 2023 สร้างแรงสั่นสะเทือนอย่างมีนัยสำคัญ สาเหตุมาจากคำตัดสินของศาลรัฐธรรมนูญที่ทำให้เกิดช่องว่างในงบประมาณถึง 60 พันล้านยูโร (ประมาณ 2.3 ล้านล้านบาท) ส่งผลให้รัฐบาลต้องทบทวนและยกเลิกโครงการต่างๆ
โครงการเงินอุดหนุนเดิมที่เคยเสนอให้สูงสุดถึง 6,750 ยูโร (ประมาณ 266,000 บาท) ซึ่งได้รับทุนสนับสนุนร่วมกันระหว่างภาครัฐและผู้ผลิตรถยนต์ ได้สิ้นสุดลงอย่างรวดเร็ว โดยเฉพาะอย่างยิ่งสำหรับรถยนต์ BEV ที่มีราคาไม่เกิน 45,000 ยูโร (ประมาณ 1.8 ล้านบาท) จะได้รับเงินอุดหนุนจากรัฐบาลกลาง 3,000 ยูโร และผู้ผลิตต้องสมทบอีก 1,500 ยูโร ทำให้เงินอุดหนุนรวม 4,500 ยูโร (ประมาณ 178,000 บาท) แต่สำหรับรถยนต์ที่ราคาสูงกว่า 45,000 ยูโร จะไม่ได้รับสิทธิ์นี้อีกต่อไป
นอกเหนือจากปัจจัยด้านนโยบาย ผู้ผลิตรถยนต์สัญชาติเยอรมันยังเผชิญกับความท้าทายในการพัฒนาซอฟต์แวร์ และความซับซ้อนของห่วงโซ่อุปทาน สิ่งเหล่านี้ทำให้พวกเขาตามหลังแบรนด์อย่าง Tesla และผู้ผลิตจากจีน ที่มีความก้าวหน้าด้านเทคโนโลยี EV และประสิทธิภาพที่เหนือกว่า
ปัญหาสำคัญอีกประการคือ การพึ่งพาบริษัทในอเมริกาและเอเชียตะวันออกในการจัดหาแบตเตอรี่ ซึ่งส่งผลกระทบต่อการพัฒนาเทคโนโลยีแบตเตอรี่ของตนเอง อย่างไรก็ตาม เยอรมนียังคงพยายามอย่างหนักในการเพิ่มขีดความสามารถในการผลิตแบตเตอรี่ ผ่านความร่วมมือกับบริษัทต่างๆ เช่น Volkswagen กับ Northvolt เพื่อชิงส่วนแบ่งในตลาดแบตเตอรี่ EV ที่กำลังเติบโต
“ตลาดรถยนต์ไฟฟ้าในเยอรมนี” กำลังอยู่ในช่วงเปลี่ยนผ่าน ซึ่งผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงนโยบายเงินอุดหนุนนี้อาจส่งผลต่อยอดขายและแผนการผลิตในปี 2024 และปีต่อๆ ไป
ญี่ปุ่น: ยักษ์ใหญ่ที่กำลังตื่นจากฝัน
ในขณะที่เยอรมนีขึ้นมาเป็นผู้นำในยุโรปและมีบทบาทสำคัญในเวทีโลก เราก็ต้องหันมามองอีกหนึ่งมหาอำนาจยานยนต์ที่ทรงอิทธิพลมาอย่างยาวนาน นั่นคือ ญี่ปุ่น แบรนด์ชั้นนำอย่าง Toyota, Honda, Nissan, Mazda, Suzuki, และ Mitsubishi ล้วนเป็นที่ยอมรับทั่วโลก แต่ในสมรภูมิรถยนต์ไฟฟ้า กลับมีข่าวคราวเกี่ยวกับการพัฒนาน้อยเสียจนน่าใจหาย
“การผลิตรถยนต์ไฟฟ้าในญี่ปุ่น” ยังคงล้าหลังคู่แข่งอย่างเห็นได้ชัด โดยเฉพาะเมื่อพิจารณาว่า EV เป็นกลุ่มผลิตภัณฑ์ที่เติบโตเร็วที่สุดในอุตสาหกรรมยานยนต์ทั่วโลก ในปี 2022 สัดส่วนยอดขายรถยนต์ไฟฟ้าและ PHEV ทั่วโลกอยู่ที่ประมาณ 13% เพิ่มขึ้นจาก 2.6% ในปี 2019 แต่ในตลาดญี่ปุ่นเอง สัดส่วนนี้กลับมีเพียง 2% เท่านั้น
เมื่อเอ่ยถึงผู้นำตลาด EV ชื่อแรกๆ ที่ผุดขึ้นมาในความคิดมักจะเป็น Tesla (สหรัฐอเมริกา), BYD (จีน) และ Volkswagen (เยอรมนี) จะสังเกตได้ว่าแทบไม่มีชื่อผู้ผลิตรถยนต์สัญชาติญี่ปุ่นติดอยู่ในกลุ่มผู้นำเหล่านี้เลย แม้ว่า Nissan Leaf และ Mitsubishi i-MiEV จะเป็นรถ EV รุ่นบุกเบิกที่เปิดตัวไปกว่าทศวรรษแล้วก็ตาม
Toyota ซึ่งเป็นบริษัทรถยนต์ที่ใหญ่ที่สุดในโลกในปี 2022 มีส่วนแบ่งยอดขายรถยนต์ไฟฟ้าเพียง 24,000 คัน จากยอดขายรวม 10.5 ล้านคัน เทียบกับ Tesla ที่ทำได้ถึง 1.3 ล้านคัน ความล่าช้าในการเข้าสู่ตลาด EV นี้สร้างความกังวลให้กับนักวิเคราะห์อย่างยิ่ง โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อรถ SUV ไฟฟ้า 100% รุ่นแรกของ Toyota อย่าง bZ4X ต้องหยุดจำหน่ายชั่วคราวเนื่องจากปัญหาทางเทคนิค
บางคนมองว่าสถานการณ์ของอุตสาหกรรมยานยนต์ไฟฟ้าญี่ปุ่นคล้ายคลึงกับอุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์และอิเล็กทรอนิกส์ ที่ในอดีตเคยเป็นผู้นำ แต่กลับสูญเสียความสามารถในการแข่งขันไปเพราะการเปิดรับเทคโนโลยีและคู่แข่งจากภายนอกมากเกินไป
“ผู้ผลิตรถยนต์ญี่ปุ่น” กำลังเผชิญกับความท้าทายครั้งใหญ่ หากอุตสาหกรรมยานยนต์ซึ่งคิดเป็นสัดส่วน 8% ของงานทั้งหมดในญี่ปุ่นและ 20% ของการส่งออกทั้งหมด ได้รับผลกระทบ ก็จะส่งผลกระทบเป็นลูกโซ่ต่อเศรษฐกิจและสังคมญี่ปุ่นอย่างมหาศาล
การพลิกเกมของญี่ปุ่น: ความหวังที่กำลังก่อตัว
แม้จะดูเหมือนตามหลัง แต่ใช่ว่าญี่ปุ่นจะยอมแพ้ง่ายๆ การเปลี่ยนแปลงครั้งสำคัญได้เริ่มขึ้นแล้ว ตั้งแต่การก้าวลงจากตำแหน่ง CEO ของ Toyota ของนาย Akio Toyoda และการแต่งตั้งนาย Sato Koji ขึ้นมาดำรงตำแหน่ง ซึ่งเป็นผู้ที่มีบทบาทสำคัญในการผลักดัน Toyota สู่การผลิต EV เต็มรูปแบบ
ในการแถลงข่าวครั้งแรก นาย Sato ได้ประกาศแผนการที่ทะเยอทะยานของ Toyota ในการเปิดตัวรถยนต์ไฟฟ้ารุ่นใหม่ถึง 10 รุ่น และตั้งเป้าเพิ่มยอดขาย EV เป็น 1.5 ล้านคันต่อปีภายในปี 2026
ฝั่ง Honda เองก็ไม่น้อยหน้า ประกาศแผนเปิดตัวรถยนต์ไฟฟ้าถึง 30 รุ่นภายในปี 2030 พร้อมทั้งจัดตั้งบริษัทร่วมทุนกับ Sony เพื่อวิจัยและพัฒนารถยนต์ไฟฟ้าในปี 2022 และได้ปรับโครงสร้างองค์กรเพื่อเพิ่มความคล่องตัวในการขับเคลื่อนกลยุทธ์ EV
Nissan เองก็เป็นอีกหนึ่งผู้เล่นที่กำลังเร่งเครื่อง โดยมีแผนเปิดตัวรถยนต์ไฟฟ้ารุ่นใหม่ 19 รุ่นภายในปี 2030 และประกาศอย่างชัดเจนว่า “การใช้พลังงานไฟฟ้าเป็นแกนหลักของกลยุทธ์ของบริษัท”
“ยอดขายรถยนต์ไฟฟ้าญี่ปุ่น” ที่เคยซบเซา กำลังมีสัญญาณการฟื้นตัวจากความพยายามครั้งใหญ่ของผู้ผลิตเหล่านี้
สาเหตุที่ญี่ปุ่นเริ่มช้ากว่าคู่แข่ง ส่วนหนึ่งมาจากการยึดติดกับความสำเร็จในอดีต และความลังเลที่จะยอมรับเทคโนโลยีใหม่ที่อาจกระทบต่อฐานที่มั่นเดิมของพวกเขา วิศวกรผู้มีประสบการณ์กับเครื่องยนต์สันดาปภายในและระบบไฮบริดที่ซับซ้อน อาจมองว่ากลไกของ EV นั้นเรียบง่ายเกินไป
“ในอุตสาหกรรมนี้ ยังมีคนจำนวนมากที่ยังติดอยู่กับความคิดที่ว่ารถยนต์ต้องมีเครื่องยนต์” นาย Sato กล่าว
นอกจากนี้ ผู้บริหารยังมีความกังวลเกี่ยวกับผลกระทบต่อห่วงโซ่อุปทานเดิม เช่น Jatco ซึ่งผลิตชิ้นส่วนสำหรับเครื่องยนต์สันดาปภายใน เนื่องจาก EV ต้องการชิ้นส่วนน้อยกว่า
ก่อนหน้านี้ ผู้ผลิตรถยนต์ญี่ปุ่นเชื่อมั่นในพลังงานไฮโดรเจนเป็นพลังงานแห่งอนาคต โดย Toyota เคยทุ่มเทอย่างหนักกับการพัฒนารถยนต์เซลล์เชื้อเพลิงไฮโดรเจน (FCV) ซึ่งสอดคล้องกับนโยบาย “สังคมไฮโดรเจน” ของรัฐบาลญี่ปุ่นในอดีต แม้ว่าไฮโดรเจนจะมีบทบาทสำคัญในภาคอุตสาหกรรม แต่สำหรับการใช้งานในรถยนต์ขนาดเล็ก การพึ่งพาโครงสร้างพื้นฐานที่ยังไม่แพร่หลาย และยอดขาย Toyota Mirai ที่ค่อนข้างน้อยในตลาดบ้านเกิด บ่งชี้ว่านี่อาจไม่ใช่คำตอบเดียวสำหรับอนาคต
“เทคโนโลยีรถยนต์ไฟฟ้า” กำลังถูกพัฒนาอย่างรวดเร็ว และญี่ปุ่นกำลังพยายามกลับมามีบทบาทอีกครั้ง
แบรนด์ก็ไม่ช่วยอะไรเสมอไป: ความท้าทายด้านนโยบายและโครงสร้างพื้นฐาน
ขณะที่รัฐบาลจีน ยุโรป และสหรัฐอเมริกา ให้การสนับสนุนผู้ผลิตรถยนต์ไฟฟ้าอย่างต่อเนื่องผ่านนโยบายสิ่งแวดล้อม ญี่ปุ่นกลับมีนโยบายที่สวนทางกัน รัฐบาลญี่ปุ่นมีเป้าหมายให้รถยนต์ทั้งหมดที่ขายในปี 2035 เป็นพลังงานไฟฟ้า แต่กลับไม่ได้ให้แรงจูงใจที่เพียงพอ
เงินอุดหนุนสำหรับรถยนต์ใช้น้ำมันในญี่ปุ่นยังมีขนาดใหญ่กว่ารถ EV เสียอีก กฎระเบียบที่เข้มงวดก็เป็นอุปสรรคต่อการขยายตัวของโครงสร้างพื้นฐานสถานีชาร์จ EV ปัจจุบัน ญี่ปุ่นมีสถานีชาร์จ EV สาธารณะเพียง 1 ใน 4 ของพื้นที่ทั้งหมด ซึ่งจำนวนสถานีชาร์จเท่ากับเกาหลีใต้ แต่เกาหลีใต้มีพื้นที่เล็กกว่ามาก
ผู้เชี่ยวชาญหลายคนมองว่า “การแข่งขันรถยนต์ไฟฟ้า” กำลังทวีความรุนแรง และผู้ผลิตรถยนต์ญี่ปุ่นอาจคิดช้าเกินไปที่จะปรับตัวให้ทัน
แม้ Toyota จะมีประสบการณ์ในการผลิตรถยนต์ไฟฟ้า 100% อย่าง bZ4X แต่การจะประสบความสำเร็จในตลาด EV ที่ Tesla และ BYD ครองพื้นที่สื่อไปมากแล้ว ก็ไม่ใช่เรื่องง่าย
“ซอฟต์แวร์รถยนต์ไฟฟ้า” และฟังก์ชันภายในรถกำลังกลายเป็นจุดขายที่สำคัญ ซึ่งบริษัทญี่ปุ่นที่มักให้ความสำคัญกับฮาร์ดแวร์ อาจต้องปรับเปลี่ยนแนวคิด
งานวิจัยจาก S&P Global Mobility ชี้ให้เห็นถึงการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมผู้บริโภคที่บริษัทรถยนต์ญี่ปุ่นกำลังสูญเสียลูกค้าประจำ โดยเฉพาะในตลาดอเมริกา Toyota และ Honda ที่เคยครองใจผู้บริโภคมานาน กำลังค่อยๆ ถูกลืม
งานวิจัยยังระบุว่าผู้บริโภคจำนวนมากที่เปลี่ยนมาใช้รถ EV ในปี 2022 มาจาก Toyota และ Honda ซึ่งยิ่งเพิ่มความท้าทายให้กับสองค่ายยักษ์ใหญ่ญี่ปุ่นนี้ในการดึงดูดผู้บริโภคให้กลับมาสนใจแบรนด์ของตน
บทสรุป: การปรับตัวคือหนทางสู่การอยู่รอด
เมื่อเทรนด์โลกกำลังเปลี่ยน ผู้ที่ไม่สามารถปรับตัวได้ย่อมถูกทิ้งไว้ข้างหลัง การที่ Toyota หรือ Honda ยังดูเหมือนชะลอท่าทีในตลาด EV อาจเป็นเพราะกำลังซุ่มพัฒนานวัตกรรม หรืออาจกำลังหาจุดยืนที่เหมาะสม แต่สิ่งที่ปฏิเสธไม่ได้คือ ผู้ผลิตรถยนต์ไฟฟ้าจากจีนกำลังคุกคามยักษ์ใหญ่ดั้งเดิมอย่างต่อเนื่อง
หากผู้ผลิตรถยนต์ญี่ปุ่นไม่รีบลงมือทำอะไรอย่างจริงจัง พวกเขาอาจเหลือเพียงชื่อเสียงในประวัติศาสตร์ความสำเร็จ
สำหรับผู้บริโภค การมีตัวเลือกที่หลากหลายและเทคโนโลยีที่ก้าวหน้าย่อมเป็นผลดี แต่การแข่งขันที่เข้มข้นนี้ก็ย้ำเตือนให้เราเห็นถึงความสำคัญของการปรับตัวและการมองการณ์ไกลในอุตสาหกรรมยานยนต์
หากคุณกำลังมองหาข้อมูลเชิงลึกเกี่ยวกับอนาคตของ “รถยนต์ไฟฟ้า” หรือต้องการทราบว่าแบรนด์ที่คุณชื่นชอบกำลังเดินหน้าอย่างไรในยุคแห่งการเปลี่ยนแปลงนี้ อย่าลังเลที่จะติดตามข่าวสารและวิเคราะห์จากผู้เชี่ยวชาญของเราต่อไป เราพร้อมที่จะนำเสนอข้อมูลเชิงลึกที่จะช่วยให้คุณตัดสินใจและเตรียมพร้อมสำหรับโลกยานยนต์ในอนาคตอันใกล้นี้
