อุตสาหกรรมยานยนต์ไฟฟ้า: สัญญาณเตือนจากเยอรมนี และความท้าทายที่ญี่ปุ่นกำลังเผชิญ
ในฐานะผู้คร่ำหวอดในวงการอุตสาหกรรมยานยนต์มาเกือบหนึ่งทศวรรษ ผมได้เห็นการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะอย่างยิ่งการก้าวขึ้นมาของยานยนต์ไฟฟ้า (EV) ที่กำลังพลิกโฉมอุตสาหกรรมไปตลอดกาล หากย้อนกลับไปในปี 2023 ผู้ผลิตชาวเยอรมันได้แสดงศักยภาพที่น่าประทับใจในการผลิตรถยนต์ไฟฟ้า ทั้งแบบแบตเตอรี่ล้วน (BEV) และแบบปลั๊กอินไฮบริด (PHEV) มียอดผลิตรวมกว่า 1.27 ล้านคัน ส่งให้เยอรมนีผงาดขึ้นเป็นอันดับสองของโลกในด้านการผลิต EV เป็นรองเพียงจีนเท่านั้น อย่างไรก็ตาม ภาพลักษณ์อันแข็งแกร่งนี้อาจไม่ได้ยั่งยืนในทุกมิติสำหรับปี 2024 นี้
เยอรมนี: ผู้นำแห่งยุโรปบนเวทีโลก
สมาคมอุตสาหกรรมยานยนต์เยอรมัน (VDA) รายงานว่าในปี 2023 โรงงานผลิตรถยนต์ของเยอรมนีได้ผลิตยานยนต์ไฟฟ้าออกสู่ตลาดไปทั้งสิ้น 995,000 คัน แม้จีนจะยังคงรักษาตำแหน่งผู้นำในฐานะผู้ผลิต EV รายใหญ่ที่สุดของโลก แต่ข้อเท็จจริงที่น่าสนใจคือ รถยนต์ไฟฟ้าส่วนใหญ่จากจีนนั้นถูกบริโภคภายในประเทศเป็นหลัก ในขณะที่ผู้ผลิตเยอรมันกว่า 76% ของผลผลิตทั้งหมดได้ถูกส่งออกไปยังตลาดต่างประเทศ นี่จึงเป็นเครื่องบ่งชี้ถึงความสำคัญของเยอรมนีในฐานะฐานการผลิตและส่งออกยานยนต์ไฟฟ้าชั้นนำของยุโรป
สหรัฐอเมริกาเองก็รั้งตำแหน่งอันดับสามในการผลิตยานยนต์ไฟฟ้า โดยมีผู้เล่นหลักอย่าง Volkswagen, BMW และ Mercedes-Benz ซึ่งทั้งสามแบรนด์นี้ถือเป็นกำลังสำคัญที่ขับเคลื่อนอุตสาหกรรมยานยนต์ไฟฟ้าในยุโรป การผลิตของเยอรมนีนั้นมีปริมาณมากกว่าการผลิตรวมกันของสเปน (256,000 คัน) และฝรั่งเศส (225,000 คัน) เสียอีก
รายงานจาก DW ในช่วงปลายปีที่ผ่านมา ได้อ้างอิงการคำนวณของ Federal Motor Transport Authority ระบุว่า ภายในวันที่ 1 มกราคม 2030 คาดการณ์ว่าจะมีรถยนต์ไฟฟ้าจดทะเบียนในเยอรมนีกว่า 10 ล้านคัน ซึ่งสอดคล้องกับสัดส่วนประมาณ 20-25% ของตลาดรถยนต์โดยรวม การคาดการณ์นี้สะท้อนให้เห็นถึงศักยภาพการผลิตและการตอบรับของตลาดภายในประเทศเยอรมนี
ความท้าทายที่ไม่คาดฝันในปี 2024: การยุติเงินอุดหนุน EV
แม้ว่าเยอรมนีจะมีความก้าวหน้าอย่างโดดเด่นในด้านการผลิตยานยนต์ไฟฟ้า แต่ทว่าเส้นทางในปี 2024 กลับไม่ได้โรยด้วยกลีบกุหลาบ ปัญหาใหญ่ที่เกิดขึ้นคือ การตัดสินใจระงับโครงการเงินอุดหนุนยานยนต์ไฟฟ้าอย่างกะทันหันในเดือนธันวาคม 2023 ซึ่งส่งผลกระทบโดยตรงต่อผู้บริโภคและผู้ผลิต การแก้ไขงบประมาณปี 2024 หลังจากคำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญเยอรมนีที่สร้างช่องว่างทางการคลังถึง 60 พันล้านยูโร (ประมาณ 2.3 แสนล้านบาท) บีบให้รัฐบาลต้องยกเลิกโครงการต่างๆ ที่เคยสนับสนุน
ก่อนหน้านี้ โครงการเงินอุดหนุนของรัฐบาลเยอรมันเสนอส่วนลดสูงสุดถึง 6,750 ยูโร (ประมาณ 266,000 บาท) โดยได้รับการสนับสนุนร่วมกันระหว่างภาครัฐและผู้ผลิตรถยนต์ โดยสำหรับรถยนต์ BEV ที่มีราคาไม่เกิน 45,000 ยูโร (ประมาณ 1.8 ล้านบาท) รัฐบาลจะให้เงินอุดหนุน 3,000 ยูโร (ประมาณ 118,000 บาท) และผู้ผลิตต้องสมทบอีก 1,500 ยูโร (ประมาณ 59,000 บาท) รวมเป็นเงินอุดหนุน 4,500 ยูโร (ประมาณ 178,000 บาท) แต่รถยนต์ที่มีราคาสูงกว่า 45,000 ยูโร จะไม่ได้รับสิทธิ์นี้อีกต่อไป การยกเลิกโครงการนี้ถือเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญที่อาจส่งผลต่อยอดขายยานยนต์ไฟฟ้าในเยอรมนีอย่างมีนัยสำคัญ
ปัจจัยซับซ้อนที่ผู้ผลิตเยอรมันต้องเผชิญ
นอกจากประเด็นเรื่องเงินอุดหนุนแล้ว ผู้ผลิตรถยนต์สัญชาติเยอรมันยังต้องเผชิญกับความท้าทายอื่นๆ อีกมายมาย การพัฒนาซอฟต์แวร์สำหรับยานยนต์ไฟฟ้าที่ซับซ้อน รวมถึงความเปราะบางของห่วงโซ่อุปทาน ทำให้หลายครั้งผู้ผลิตเยอรมันต้องตามหลังแบรนด์อย่าง Tesla และเผชิญกับการแข่งขันที่รุนแรงจากผู้ผลิตจีนที่นำเสนอเทคโนโลยี EV ที่ล้ำหน้าและมีประสิทธิภาพสูงกว่า ในขณะเดียวกัน การพึ่งพาบริษัทจากอเมริกาและเอเชียตะวันออกในการจัดหาแบตเตอรี่ก็เป็นอีกหนึ่งประเด็นที่นำไปสู่ความกังวลเรื่องการพึ่งพาและส่งผลให้การพัฒนาเทคโนโลยีแบตเตอรี่ของตนเองเป็นไปอย่างเชื่องช้า
อย่างไรก็ตาม ความพยายามในการเสริมสร้างศักยภาพการผลิตแบตเตอรี่ก็มีให้เห็นอย่างต่อเนื่อง บริษัทอย่าง Volkswagen ได้ร่วมมือกับ Northvolt เพื่อชิงส่วนแบ่งในตลาดแบตเตอรี่รถยนต์ไฟฟ้า ซึ่งแสดงให้เห็นถึงความมุ่งมั่นที่จะลดการพึ่งพาภายนอกและสร้างความแข็งแกร่งให้กับอุตสาหกรรมภายในประเทศ
ญี่ปุ่น: ผู้ท้าชิงที่กำลังก้าวช้าในสงคราม EV
ในขณะที่ผู้ผลิตยุโรปและอเมริกาเผชิญกับการแข่งขันจากผู้ผลิตจีนที่มาพร้อมกับการออกแบบที่น่าดึงดูดใจและคุณภาพที่ไม่ด้อยกว่า เราอาจมองข้ามบทบาทสำคัญของผู้ผลิตจากญี่ปุ่นไป ผู้ที่เคยเป็นผู้นำในอุตสาหกรรมยานยนต์มาหลายทศวรรษอย่าง Honda, Toyota, Nissan, Mazda, Suzuki, และ Mitsubishi กลับมีข่าวคราวเกี่ยวกับการพัฒนารถยนต์ไฟฟ้าที่ค่อนข้างเงียบเชียบ อาจเป็นไปได้ว่าพวกเขาอาจกำลังพ่ายแพ้ในสงครามที่พวกเขาประเมินความรุนแรงต่ำเกินไป
สัญญาณเตือนจากแดนอาทิตย์อุทัย
ปัจจุบัน ผู้ผลิตรถยนต์สัญชาติญี่ปุ่นยังคงตามหลังคู่แข่งอย่างมีนัยสำคัญในด้านการผลิตและจำหน่ายยานยนต์ไฟฟ้า ซึ่งถือเป็นกลุ่มผลิตภัณฑ์ที่มีอัตราการเติบโตสูงสุดในอุตสาหกรรมรถยนต์ ในปี 2022 สัดส่วนยอดขายรถยนต์ไฟฟ้า (BEV และ PHEV) ทั่วโลกอยู่ที่ประมาณ 13% เพิ่มขึ้นอย่างก้าวกระโดดจาก 2.6% ในปี 2019 แต่ในตลาดญี่ปุ่นเอง สัดส่วนนี้กลับอยู่ที่เพียง 2% เท่านั้น
เมื่อเราพูดถึงผู้นำในตลาดรถยนต์ไฟฟ้า ชื่อที่หลายคนนึกถึงมักจะเป็น Tesla จากสหรัฐอเมริกา, BYD จากจีน และ Volkswagen ยักษ์ใหญ่จากเยอรมนี แต่แทบไม่มีชื่อของผู้ผลิตสัญชาติญี่ปุ่นติดอยู่ในกลุ่มผู้นำ หรือแม้แต่ติดอันดับ 20 บริษัทแรกของโลกในด้านยอดขาย EV รวม แม้ว่า Nissan (Leaf) และ Mitsubishi (i-MiEV) จะเป็นผู้บุกเบิกในตลาด EV เมื่อกว่า 10 ปีก่อนก็ตาม แต่ก็ไม่อาจสร้างความโดดเด่นในระยะยาวได้
แม้แต่ Toyota ซึ่งเป็นบริษัทรถยนต์ที่ใหญ่ที่สุดในโลก ยังมียอดขายรถยนต์ไฟฟ้าเพียง 24,000 คัน จากยอดขายรวม 10.5 ล้านคันในปี 2022 (ขณะที่ Tesla ขายได้ 1.3 ล้านคัน) ยิ่งไปกว่านั้น รุ่น bZ4x รถ SUV ไฟฟ้า 100% รุ่นแรกของ Toyota ยังต้องหยุดการจำหน่ายชั่วคราวเนื่องจากข้อบกพร่องทางเทคนิค นักวิเคราะห์หลายคนกังวลว่า การหยุดชะงักเช่นนี้อาจทำให้ญี่ปุ่นพลาดโอกาสสำคัญในการเป็นผู้เล่นหลักในอุตสาหกรรมยานยนต์ไฟฟ้า
นักวิจารณ์บางส่วนเปรียบเทียบสถานการณ์นี้กับอุตสาหกรรมการผลิตเซมิคอนดักเตอร์และอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ ที่ครั้งหนึ่งญี่ปุ่นเคยครองตลาด แต่กลับสูญเสียความสามารถในการแข่งขันให้กับคู่แข่งที่คล่องตัวกว่าอย่างสหรัฐอเมริกาและไต้หวัน หากแนวโน้มยอดขายรถยนต์ไฟฟ้าของญี่ปุ่นยังคงลดลงเช่นนี้ อาจเป็นสัญญาณอันตรายสำหรับเศรษฐกิจและสังคมญี่ปุ่น ซึ่งพึ่งพิงอุตสาหกรรมยานยนต์เป็นสัดส่วนถึง 8% ของงานทั้งหมดและ 20% ของการส่งออกทั้งหมด
สัญญาณแห่งความหวัง: การปรับตัวของยักษ์ใหญ่ญี่ปุ่น
อย่างไรก็ตาม ภายใต้ความท้าทายที่ถาโถมเข้ามา ก็ยังคงมีสัญญาณแห่งความหวัง อดีต CEO ของ Toyota, คุณ Akio Toyoda ได้ก้าวลงจากตำแหน่ง และคุณ Sato Koji ได้รับการแต่งตั้งเป็น CEO คนใหม่ ซึ่งคุณ Sato มีบทบาทสำคัญในการผลักดัน Toyota สู่การผลิตยานยนต์ไฟฟ้าเต็มรูปแบบ ในการแถลงข่าวครั้งแรกเมื่อเดือนเมษายนที่ผ่านมา Toyota ได้ประกาศแผนการเปิดตัวรถยนต์ไฟฟ้ารุ่นใหม่ถึง 10 รุ่น และตั้งเป้าเพิ่มยอดขาย EV เป็น 1.5 ล้านคันต่อปีภายในปี 2026
ในส่วนของ Honda เองก็มีแผนการที่ทะเยอทะยานไม่แพ้กัน โดยตั้งเป้าเปิดตัวรถยนต์ไฟฟ้ารุ่นใหม่ถึง 30 รุ่นภายในปี 2030 และได้จัดตั้งบริษัทร่วมทุนกับ Sony เพื่อวิจัยและพัฒนารถยนต์ไฟฟ้าร่วมกัน นอกจากนี้ Honda ยังได้ปรับโครงสร้างองค์กรเพื่อเพิ่มความคล่องตัวในการบริหารงานและการตัดสินใจ
Nissan เองก็ไม่น้อยหน้า โดยผู้บริหารมีแผนเปิดตัวรถยนต์ไฟฟ้ารุ่นใหม่ 19 รุ่นภายในปี 2030 และประกาศอย่างชัดเจนว่าการใช้พลังงานไฟฟ้าเป็น “แกนหลักของกลยุทธ์ของบริษัท”
สาเหตุของการเริ่มต้นที่ล่าช้า และความท้าทายเชิงวัฒนธรรม
การที่ผู้ผลิตญี่ปุ่นเริ่มต้นในตลาด EV ค่อนข้างช้า ส่วนหนึ่งมาจากการยึดติดกับความสำเร็จในอดีต และความลังเลที่จะยอมรับเทคโนโลยีใหม่ที่อาจสั่นคลอนตำแหน่งผู้นำเดิม วิศวกรที่มีประสบการณ์ในการพัฒนารถยนต์ไฮบริดที่ซับซ้อน อาจรู้สึกไม่คุ้นเคยกับความเรียบง่ายของกลไกในรถยนต์ EV
คุณ Sato เองก็กล่าวว่า “ในอุตสาหกรรมนี้ ยังมีคนจำนวนมากที่ยังติดอยู่กับความคิดที่ว่ารถยนต์ต้องมีเครื่องยนต์” ความกังวลเกี่ยวกับผลกระทบต่อซัพพลายเชนเดิม เช่น Jatco ซึ่งผลิตชิ้นส่วนสำหรับรถยนต์สันดาปภายใน ก็เป็นอีกปัจจัยหนึ่งที่ทำให้เกิดความลังเล
นอกจากนี้ ความเชื่อเดิมของบริษัทรถยนต์ญี่ปุ่นที่ว่าพลังงานไฮโดรเจนจะเป็นพลังงานหลักของโลก ก็เป็นอีกประเด็นที่ทำให้การลงทุนใน EV ช้าลง แม้ว่าโตโยต้าจะเคยเดิมพันกับอนาคตของอุตสาหกรรมด้วยเซลล์เชื้อเพลิงไฮโดรเจน และอดีตนายกรัฐมนตรี Shinzo Abe ก็เคยสนับสนุนนโยบาย “สังคมไฮโดรเจน” แต่ในความเป็นจริง การใช้ไฮโดรเจนกับรถยนต์ขนาดเล็กยังไม่สมเหตุสมผลเท่าที่ควร แม้ญี่ปุ่นจะลงทุนสร้างโครงสร้างพื้นฐาน แต่ยอดขาย Toyota Mirai ก็ยังคงมีจำนวนน้อย
นโยบายรัฐบาลและทัศนคติผู้บริโภค: อุปสรรคที่ต้องก้าวข้าม
ในขณะที่รัฐบาลจีน ยุโรป และสหรัฐอเมริกา ต่างทุ่มเทเงินอุดหนุนผู้ผลิตยานยนต์ไฟฟ้าเพื่อสนับสนุนนโยบายด้านสิ่งแวดล้อม แต่ญี่ปุ่นกลับมีนโยบายที่ตรงกันข้าม แม้รัฐบาลจะตั้งเป้าให้รถยนต์ที่ขายภายในปี 2035 เป็นพลังงานไฟฟ้า 100% (รวมถึงรถไฮบริด) แต่เงินอุดหนุนสำหรับรถยนต์ใช้น้ำมันกลับยังมีขนาดใหญ่กว่าเงินอุดหนุนสำหรับรถ EV
ข้อจำกัดด้านกฎระเบียบยังส่งผลต่อการขยายตัวของโครงสร้างพื้นฐาน เช่น สถานีชาร์จ EV โดยญี่ปุ่นมีสถานีชาร์จสาธารณะเพียง 1 ใน 4 ของพื้นที่ทั้งหมด ซึ่งเท่ากับเกาหลีใต้ แม้ว่าเกาหลีใต้จะมีพื้นที่เล็กกว่ามากก็ตาม ผู้เชี่ยวชาญหลายคนมองว่าผู้ผลิตญี่ปุ่นคิดช้าเกินไปที่จะตามทันการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วในตลาด EV
แม้ Toyota จะมีประสบการณ์ในการผลิตรถยนต์ไฟฟ้า 100% อย่างรุ่น bZ4x แต่การประสบความสำเร็จในตลาด EV ที่มีการแข่งขันสูงนั้นไม่ใช่เรื่องง่าย โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อ Tesla และ BYD ได้รับความสนใจจากผู้บริโภคมากกว่า
การเปลี่ยนผ่านสู่ยุคดิจิทัล: สิ่งที่ผู้ผลิตญี่ปุ่นยังขาด
แนวคิดของบริษัทรถยนต์ญี่ปุ่นหลายแห่งยังค่อนข้างล้าสมัย การสร้างรถ EV ที่ดึงดูดใจผู้บริโภคยุคใหม่ จำเป็นต้องเน้นที่ซอฟต์แวร์และฟังก์ชันภายในรถเป็นหลัก ในขณะที่บริษัทญี่ปุ่นมักจะให้ความสำคัญกับฮาร์ดแวร์มากกว่า
ผลการศึกษาพฤติกรรมผู้บริโภคจาก S&P Global Mobility ชี้ให้เห็นว่า บริษัทรถยนต์ญี่ปุ่นกำลังสูญเสียฐานลูกค้าประจำไปเรื่อยๆ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในตลาดอเมริกาที่ Toyota และ Honda เคยครองใจมาอย่างยาวนาน ผู้บริโภคจำนวนมากที่เปลี่ยนมาใช้รถ EV ในปี 2022 มาจาก Toyota และ Honda ซึ่งยิ่งทำให้การแข่งขันของผู้ผลิตญี่ปุ่นยากขึ้นไปอีก
บทสรุป: เดิมพันครั้งใหญ่ของอุตสาหกรรมยานยนต์ญี่ปุ่น
เมื่อเทรนด์โลกกำลังเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว ผู้ที่ตามไม่ทันย่อมถูกทิ้งไว้ข้างหลัง แม้เราจะยังไม่ทราบแน่ชัดว่าการเคลื่อนไหวที่ค่อนข้างล่าช้าของ Toyota และ Honda ในตลาด EV เป็นเพราะพวกเขากำลังซุ่มพัฒนาเทคโนโลยีขั้นสูง หรือยังไม่แน่ใจในทิศทางที่จะก้าวเดิน แต่สิ่งที่ปฏิเสธไม่ได้คือ ผู้ผลิตรถยนต์ไฟฟ้าจากจีนกำลังคุกคามผู้ผลิตรายใหญ่ดั้งเดิมอย่างต่อเนื่อง หากผู้ผลิตญี่ปุ่นไม่สามารถปรับตัวและพลิกเกมได้ทันท่วงที เกรงว่าในอนาคตอันใกล้นี้ พวกเขาอาจเหลือเพียงชื่อที่ถูกจารึกไว้ในประวัติศาสตร์ความสำเร็จของอุตสาหกรรมยานยนต์
สำหรับผู้บริโภคที่กำลังพิจารณาเปลี่ยนมาใช้ยานยนต์ไฟฟ้าในปัจจุบัน ถือเป็นช่วงเวลาที่น่าตื่นเต้นและเต็มไปด้วยทางเลือกที่หลากหลาย การทำความเข้าใจแนวโน้มของตลาด การพิจารณาเทคโนโลยีที่ล้ำสมัย รวมถึงการประเมินศักยภาพของผู้ผลิตแต่ละราย จะช่วยให้ท่านตัดสินใจได้อย่างชาญฉลาด และก้าวสู่การเดินทางที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมและทันสมัยที่สุด
หากท่านกำลังมองหาข้อมูลเชิงลึกเกี่ยวกับการเลือกซื้อยานยนต์ไฟฟ้าที่เหมาะสมกับความต้องการ หรือต้องการทราบว่าแบรนด์ใดกำลังจะก้าวขึ้นมาเป็นผู้นำในตลาด EV โปรดติดต่อผู้เชี่ยวชาญของเรา เราพร้อมให้คำแนะนำและช่วยท่านค้นพบรถยนต์ไฟฟ้าที่สมบูรณ์แบบสำหรับคุณ
