ปี 2024: จุดเปลี่ยนครั้งสำคัญของอุตสาหกรรมยานยนต์ไฟฟ้าเยอรมนี และความท้าทายที่ญี่ปุ่นต้องเผชิญ
ในฐานะผู้คร่ำหวอดในอุตสาหกรรมยานยนต์มากว่าทศวรรษ ผมได้เห็นการเปลี่ยนแปลงที่น่าตื่นเต้นและท้าทายอยู่เสมอ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในยุคแห่งยานยนต์ไฟฟ้า (Electric Vehicles – EVs) ที่กำลังปฏิวัติวงการ ความเคลื่อนไหวล่าสุดในตลาดโลกบ่งชี้ถึงจุดเปลี่ยนที่สำคัญ โดยเฉพาะอย่างยิ่งสำหรับผู้ผลิตรถยนต์จากเยอรมนีและญี่ปุ่น ซึ่งกำลังเผชิญกับสถานการณ์ที่แตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง
เยอรมนี: การก้าวขึ้นสู่ผู้นำการผลิต EV ในยุโรป แต่ปี 2024 อาจไม่ใช่ปีที่โรยด้วยกลีบกุหลาบ
ข้อมูลจากสมาคมอุตสาหกรรมยานยนต์เยอรมัน (VDA) เผยว่าในปี 2023 โรงงานผลิตรถยนต์ในเยอรมนีได้ผลิตรถยนต์ไฟฟ้าประเภทแบตเตอรี่ (BEV) และปลั๊กอินไฮบริด (PHEV) ออกมารวมกว่า 995,000 คัน ทำให้เยอรมนีผงาดขึ้นเป็นอันดับ 2 ของโลกด้านการผลิตรถยนต์ไฟฟ้า รองจากจีนเพียงประเทศเดียว
ความสำเร็จนี้ไม่ได้เกิดขึ้นโดยบังเอิญ แบรนด์ยักษ์ใหญ่ของเยอรมนีอย่าง Volkswagen, BMW และ Mercedes-Benz ได้ทุ่มเททรัพยากรอย่างมหาศาลในการพัฒนายานยนต์ไฟฟ้า โดยคิดเป็นสัดส่วนการผลิตที่มากกว่าสเปนและฝรั่งเศสรวมกันเสียอีก สิ่งที่น่าสนใจคือ รถยนต์ไฟฟ้าที่ผลิตในเยอรมนีถึง 76% ถูกส่งออกไปยังตลาดต่างประเทศ แสดงให้เห็นถึงศักยภาพการแข่งขันในระดับสากล
ขณะที่จีนยังคงเป็นผู้นำการผลิตรถยนต์ไฟฟ้าของโลก แต่รถยนต์ส่วนใหญ่ที่ผลิตได้ถูกจำหน่ายภายในประเทศ ในขณะที่เยอรมนีสามารถเจาะตลาดโลกได้อย่างแข็งแกร่ง สหรัฐอเมริกาเองก็ติดอันดับ 3 ในฐานะผู้ผลิตรถยนต์ไฟฟ้าชั้นนำ
การคาดการณ์ของ Federal Motor Transport Authority (KBA) ระบุว่า ภายในวันที่ 1 มกราคม 2030 จะมีรถยนต์ไฟฟ้าจดทะเบียนในเยอรมนีถึง 10 ล้านคัน คิดเป็นสัดส่วนประมาณ 20-25% ของตลาดรถยนต์ทั้งหมด ซึ่งเป็นเป้าหมายที่ท้าทายและสะท้อนถึงความมุ่งมั่นในการเปลี่ยนผ่านสู่ยุคยานยนต์ไฟฟ้า
อย่างไรก็ตาม ปี 2024 อาจเป็นปีที่เต็มไปด้วยความท้าทายสำหรับผู้ผลิตรถยนต์ไฟฟ้าในเยอรมนี สาเหตุหลักมาจาก การระงับโครงการเงินอุดหนุนรถยนต์ไฟฟ้าของรัฐบาลเยอรมันอย่างกะทันหันในเดือนธันวาคม 2023 หลังจากการปรับแก้แผนงบประมาณปี 2024 ศาลรัฐธรรมนูญของเยอรมนีได้สร้างช่องว่างในงบประมาณถึง 60 พันล้านยูโร ซึ่งส่งผลกระทบโดยตรงต่อโครงการสนับสนุนต่างๆ
ก่อนหน้านี้ รัฐบาลมีแผนที่จะเสนอเงินอุดหนุนสูงสุดถึง 6,750 ยูโรต่อคัน โดยมาจากทั้งภาครัฐและผู้ผลิตรถยนต์ แต่การยกเลิกโครงการนี้ทำให้ผู้บริโภคต้องเผชิญกับราคาที่สูงขึ้นโดยตรง โดยเฉพาะรถยนต์ไฟฟ้า BEV ที่มีราคาสุทธิไม่เกิน 45,000 ยูโร จะได้รับเงินอุดหนุนจากรัฐบาลกลาง 3,000 ยูโร และผู้ผลิตต้องสนับสนุนอีก 1,500 ยูโร จากยอดเงินอุดหนุนรวม 4,500 ยูโร การเปลี่ยนแปลงนี้ส่งผลกระทบอย่างมีนัยสำคัญต่อการตัดสินใจซื้อของผู้บริโภค และอาจส่งผลต่อยอดขายรถยนต์ไฟฟ้าในเยอรมนีในปี 2024
นอกจากนี้ ผู้ผลิตรถยนต์สัญชาติเยอรมันยังต้องเผชิญกับความท้าทายในการพัฒนาซอฟต์แวร์ที่ซับซ้อนและปัญหาความอ่อนไหวของห่วงโซ่อุปทาน ทำให้ยังคงตามหลังแบรนด์อย่าง Tesla และผู้ผลิตจากจีนในด้านเทคโนโลยี รถยนต์ไฟฟ้าขั้นสูง (advanced EV technology) และประสิทธิภาพ การพึ่งพาบริษัทในอเมริกาและเอเชียตะวันออกในการจัดหาแบตเตอรี่ส่งผลให้การพัฒนาเทคโนโลยีแบตเตอรี่เป็นไปอย่างเชื่องช้า และสร้างความกังวลเรื่องการพึ่งพาเทคโนโลยีจากภายนอก
แม้จะเผชิญอุปสรรค ผู้ผลิตเยอรมันกำลังพยายามเพิ่มขีดความสามารถในการผลิตแบตเตอรี่ โดย Volkswagen ได้ร่วมมือกับ Northvolt เพื่อคว้าส่วนแบ่งตลาดแบตเตอรี่รถยนต์ไฟฟ้า อย่างไรก็ตาม การแข่งขันในตลาด แบตเตอรี่รถยนต์ไฟฟ้า (EV battery market) นั้นดุเดือด และต้องใช้การลงทุนมหาศาล
ญี่ปุ่น: ความท้าทายครั้งใหญ่ในสงครามยานยนต์ไฟฟ้า
ในขณะที่เยอรมนีกำลังผงาดในตลาด EV ญี่ปุ่นกลับเผชิญกับความท้าทายที่ยิ่งใหญ่กว่ามาก แม้จะเป็นประเทศที่มีประวัติศาสตร์ยาวนานในการผลิตรถยนต์คุณภาพสูง โดยมีแบรนด์ชั้นนำระดับโลกอย่าง Toyota, Honda, Nissan, Mazda, Suzuki และ Mitsubishi แต่กลับมีบทบาทน้อยมากในตลาดรถยนต์ไฟฟ้า
ในปี 2022 สัดส่วนยอดขายรถยนต์ไฟฟ้า (BEV และ PHEV) ทั่วโลกอยู่ที่ประมาณ 13% ซึ่งเพิ่มขึ้นอย่างก้าวกระโดดจาก 2.6% ในปี 2019 ขณะที่จีนมีส่วนแบ่งการตลาดรถยนต์ไฟฟ้าสูงถึง 20% แต่ญี่ปุ่นกลับมีสัดส่วนเพียง 2% เท่านั้น
เมื่อพูดถึงผู้นำในตลาดรถยนต์ไฟฟ้า ชื่อที่ปรากฏขึ้นมามักจะเป็น Tesla (สหรัฐอเมริกา), BYD (จีน) และ Volkswagen (เยอรมนี) แทบไม่มีชื่อผู้ผลิตรถยนต์ญี่ปุ่นติดอันดับ Top 20 ยอดขาย EV ทั่วโลกเลย ทั้งที่ Nissan และ Mitsubishi เป็นผู้บุกเบิก รถยนต์ EV รุ่นแรกของโลก เมื่อกว่า 10 ปีที่แล้วอย่าง Nissan Leaf และ i-MiEV
แม้แต่ Toyota ซึ่งเป็นบริษัทรถยนต์ที่ใหญ่ที่สุดในโลก มียอดขายรถยนต์ไฟฟ้าเพียง 24,000 คัน จากยอดขายรวม 10.5 ล้านคันในปี 2022 ในขณะที่ Tesla ขายได้ถึง 1.3 ล้านคัน ยิ่งไปกว่านั้น รุ่น bz4x รถ SUV ไฟฟ้า 100% รุ่นแรกของ Toyota ก็ต้องหยุดจำหน่ายชั่วคราวเนื่องจากข้อบกพร่องทางเทคนิค นักวิเคราะห์หลายคนกังวลว่าการหยุดชะงักของโครงการ EV ของญี่ปุ่นอาจทำให้พวกเขาหลุดออกจากสนามการแข่งขันนี้ไปอย่างถาวร
ภาพการแข่งขันในตลาดรถยนต์ไฟฟ้าของญี่ปุ่น ถูกนำไปเปรียบเทียบกับอุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์และอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ ซึ่งญี่ปุ่นเคยเป็นผู้นำแต่ก็สูญเสียความสามารถในการแข่งขันไปเนื่องจากนโยบายที่เปิดรับการแข่งขันจากต่างชาติมากเกินไป หากสถานการณ์รถยนต์ไฟฟ้าเป็นเช่นเดียวกันนี้ อุตสาหกรรมยานยนต์ซึ่งคิดเป็น 8% ของ GDP และ 20% ของการส่งออกของญี่ปุ่น อาจได้รับผลกระทบเป็นลูกโซ่ต่อเศรษฐกิจและสังคมอย่างรุนแรง
สัญญาณแห่งการฟื้นตัว? ความหวังใหม่จากผู้นำญี่ปุ่น
แม้จะเผชิญกับความท้าทาย แต่ญี่ปุ่นก็ยังมี “ลูกฮึด” ครับ ภายใต้การนำของ CEO คนใหม่ Sato Koji ที่เข้ามาผลักดัน Toyota สู่การผลิตรถยนต์ไฟฟ้าเต็มรูปแบบ Toyota ประกาศแผนเปิดตัวรถยนต์ไฟฟ้ารุ่นใหม่ 10 รุ่น และตั้งเป้าเพิ่มยอดขาย EV เป็น 1.5 ล้านคันต่อปีภายในปี 2026
Honda เองก็ไม่น้อยหน้า ประกาศแผนเปิดตัวรถยนต์ไฟฟ้า 30 รุ่นภายในปี 2030 พร้อมกับการจัดตั้งบริษัทร่วมทุนกับ Sony เพื่อวิจัยและพัฒนารถยนต์ไฟฟ้า และปรับโครงสร้างองค์กรเพื่อเพิ่มความคล่องตัว
Nissan ก็แสดงความมุ่งมั่นเช่นกัน โดยมีแผนเปิดตัวรถยนต์ไฟฟ้ารุ่นใหม่ 19 รุ่นภายในปี 2030 และประกาศว่า การใช้พลังงานไฟฟ้า (electrification) คือ “แกนหลักของกลยุทธ์ของบริษัท”
สาเหตุหนึ่งที่ทำให้ญี่ปุ่นเริ่มต้นช้า คือการยึดติดกับความสำเร็จในอดีต และความลังเลที่จะยอมรับเทคโนโลยีใหม่ที่อาจบ่อนทำลายพื้นที่ที่พวกเขาเคยเป็นผู้นำ วิศวกรหลายคนยังคงยึดติดกับแนวคิดที่ว่า “รถยนต์ต้องมีเครื่องยนต์” และกังวลถึงผลกระทบต่อซัพพลายเชนเดิม
นอกจากนี้ ความเชื่อในเทคโนโลยีพลังงานไฮโดรเจนของ Toyota ซึ่งเคยเดิมพันว่าจะกลายเป็นอนาคตของอุตสาหกรรมยานยนต์ไฟฟ้าโลก ก็เป็นอีกหนึ่งปัจจัยที่ทำให้พวกเขาช้าไป การลงทุนในโครงสร้างพื้นฐานไฮโดรเจนอาจไม่คุ้มค่าเท่าที่ควร เมื่อเทียบกับการพัฒนา เทคโนโลยีแบตเตอรี่รถยนต์ไฟฟ้า (EV battery technology) ที่กำลังก้าวหน้าอย่างรวดเร็ว
แบรนด์ก็ไม่สามารถช่วยได้เสมอไป: บทเรียนจากตลาด
ในขณะที่รัฐบาลจีน ยุโรป และสหรัฐอเมริกา ให้เงินอุดหนุนผู้ผลิตรถยนต์ไฟฟ้าอย่างต่อเนื่อง แต่ญี่ปุ่นกลับมีนโยบายที่แตกต่างออกไป แม้จะมีเป้าหมายให้รถยนต์ที่ขายในปี 2035 เป็นพลังงานไฟฟ้า 100% (รวมถึงไฮบริด) แต่เงินอุดหนุนสำหรับรถยนต์ใช้น้ำมันกลับยังมีมากกว่ารถยนต์ EV
กฎระเบียบที่เข้มงวดขัดขวางการขยายตัวของโครงสร้างพื้นฐานอย่างสถานีชาร์จไฟฟ้า ซึ่งมีจำนวนน้อยมากเมื่อเทียบกับพื้นที่ประเทศ ญี่ปุ่นมีสถานีชาร์จ EV สาธารณะเพียง 1 ใน 4 ของเกาหลีใต้ ทั้งที่เกาหลีใต้มีพื้นที่เล็กกว่ามาก
ผู้เชี่ยวชาญหลายคนมองว่า ผู้ผลิตรถยนต์จากญี่ปุ่นคิดช้าเกินไปที่จะตามทันการเปลี่ยนแปลงในตลาดที่แข่งขันดุเดือดนี้ เทคโนโลยีรถยนต์ไฟฟ้า (EV technology) ที่เน้นซอฟต์แวร์และฟังก์ชันภายในรถ เป็นสิ่งที่ดึงดูดผู้บริโภคในปัจจุบันมากกว่าฮาร์ดแวร์ที่ญี่ปุ่นมักให้ความสำคัญ
งานวิจัยจาก S&P Global Mobility ชี้ให้เห็นว่า บริษัทรถยนต์ญี่ปุ่นกำลังสูญเสียลูกค้าแฟนพันธุ์แท้ โดยเฉพาะ Toyota และ Honda ที่เคยได้รับความนิยมในสหรัฐอเมริกามาอย่างยาวนาน ผู้บริโภคที่เปลี่ยนมาใช้รถ EV ในปี 2022 ส่วนใหญ่มาจากสองค่ายนี้ ทำให้ภารกิจของ Toyota และ Honda ในการดึงดูดผู้บริโภคกลับคืนมายิ่งยากขึ้น
บทสรุป: อนาคตของยานยนต์ไฟฟ้าและการตัดสินใจที่สำคัญ
ปี 2024 ถือเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญสำหรับอุตสาหกรรมยานยนต์ไฟฟ้า ผู้ผลิตเยอรมันกำลังเผชิญกับความท้าทายด้านนโยบายของรัฐบาล แต่ก็ยังคงเป็นผู้เล่นหลักที่น่าจับตามอง ในขณะที่ญี่ปุ่นกำลังพยายามอย่างหนักที่จะกลับมามีบทบาทในตลาดที่กำลังเติบโตอย่างรวดเร็วนี้
ผู้ผลิตรถยนต์จากจีนกำลังคุกคามบัลลังก์ของผู้ผลิตดั้งเดิมอย่างไม่หยุดยั้ง และถ้าผู้เล่นรายใหญ่จากยุโรปและญี่ปุ่นไม่ปรับตัวให้เร็วพอ พวกเขาอาจเหลือเพียงประวัติศาสตร์แห่งความสำเร็จให้คนรุ่นหลังได้ศึกษา
ในฐานะผู้บริโภค การทำความเข้าใจถึงพลวัตของตลาดนี้เป็นสิ่งสำคัญ การตัดสินใจซื้อรถยนต์คันต่อไปของคุณ อาจส่งผลต่ออนาคตของอุตสาหกรรมยานยนต์ที่เราคุ้นเคย
หากคุณกำลังพิจารณาการเปลี่ยนไปใช้ยานยนต์ไฟฟ้า หรือต้องการทราบข้อมูลเชิงลึกเพิ่มเติมเกี่ยวกับเทรนด์ล่าสุดในอุตสาหกรรม รถยนต์ไฟฟ้าในเยอรมนี (EVs in Germany) หรือ อนาคตของรถยนต์ไฟฟ้าญี่ปุ่น (future of Japanese EVs) ขอเชิญปรึกษาผู้เชี่ยวชาญของเรา เพื่อรับคำแนะนำที่เหมาะสมกับความต้องการและทิศทางของตลาดในปัจจุบัน เพื่อให้คุณไม่พลาดโอกาสในการเป็นส่วนหนึ่งของการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่นี้.
