การปฏิวัติยานยนต์ไฟฟ้า: เยอรมนีรั้งอันดับสองของโลก ขณะที่ญี่ปุ่นเผชิญความท้าทายครั้งใหญ่
ในโลกยานยนต์ยุคใหม่ที่เทคโนโลยีขับเคลื่อนด้วยพลังงานสะอาด การเปลี่ยนแปลงกำลังเกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว สถิติการผลิตรถยนต์ไฟฟ้า (BEV และ PHEV) ของเยอรมนีในปี 2023 ที่สูงถึง 1.27 ล้านคัน ทำให้ประเทศนี้ผงาดขึ้นเป็นอันดับสองของโลก รองจากจีนเพียงหนึ่งก้าว แม้จะเป็นความสำเร็จที่น่าภาคภูมิใจ แต่ภาพรวมสำหรับปี 2024 อาจเผชิญกับความท้าทายที่ไม่คาดฝัน ในขณะเดียวกัน ญี่ปุ่น แชมป์เก่าแห่งวงการยานยนต์ กำลังตกอยู่ในสถานการณ์ที่น่ากังวลอย่างยิ่ง
เยอรมนี: ผู้นำแห่งยุโรป สู่การเป็นเบอร์สองของโลก
สมาคมอุตสาหกรรมยานยนต์เยอรมัน (VDA) รายงานว่าในปี 2023 โรงงานในเยอรมนีสามารถผลิตรถยนต์ไฟฟ้าได้ถึง 995,000 คัน ตอกย้ำความเป็นผู้นำในทวีปยุโรป แม้จีนจะยังคงครองตำแหน่งผู้ผลิตยานยนต์ไฟฟ้าอันดับหนึ่งของโลก แต่สัดส่วนรถยนต์ไฟฟ้าที่ผลิตในจีนส่วนใหญ่มุ่งเป้าไปที่ตลาดภายในประเทศเป็นหลัก ตรงกันข้ามกับเยอรมนี ที่มีการส่งออกรถยนต์ไฟฟ้ากว่า 76% ไปยังตลาดต่างประเทศ สะท้อนให้เห็นถึงศักยภาพการแข่งขันและความต้องการในระดับสากล
สหรัฐอเมริกาเองก็มีบทบาทสำคัญในฐานะผู้ผลิตยานยนต์ไฟฟ้าอันดับสามของโลก ขณะที่แบรนด์ชั้นนำของเยอรมนีอย่าง Volkswagen, BMW และ Mercedes-Benz ได้ร่วมกันขับเคลื่อนการผลิตยานยนต์ไฟฟ้าในยุโรป โดยมีปริมาณการผลิตรวมที่สูงกว่าการผลิตจากสเปน (256,000 คัน) และฝรั่งเศส (225,000 คัน) รวมกันเสียอีก
ตามรายงานของ DW ในเดือนธันวาคม หน่วยงาน Federal Motor Transport Authority ได้คาดการณ์ว่าจะมีรถยนต์ไฟฟ้าจดทะเบียนในเยอรมนีมากกว่า 10 ล้านคันภายในวันที่ 1 มกราคม 2030 ซึ่งจะคิดเป็นสัดส่วนประมาณ 20-25% ของตลาดรถยนต์โดยรวม การคาดการณ์นี้สะท้อนถึงความเชื่อมั่นในศักยภาพการผลิตและนโยบายสนับสนุนจากภาครัฐ
ความท้าทายที่คาดไม่ถึงในปี 2024
อย่างไรก็ตาม เส้นทางของโรงงานผลิตรถยนต์ไฟฟ้าในเยอรมนีในปี 2024 อาจไม่โรยด้วยกลีบกุหลาบ การประกาศระงับโครงการเงินอุดหนุนรถยนต์ไฟฟ้าอย่างกะทันหันในเดือนธันวาคมที่ผ่านมา ถือเป็นข่าวร้ายที่ส่งผลกระทบโดยตรงต่อผู้บริโภคและผู้ผลิต สาเหตุมาจากการปรับแก้แผนงบประมาณปี 2024 ที่ส่งผลให้เกิดช่องว่างทางการคลังถึง 60 พันล้านยูโร (ประมาณ 2.3 แสนล้านบาท) อันเนื่องมาจากคำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญเยอรมนี ส่งผลให้รัฐบาลจำเป็นต้องยกเลิกโครงการสนับสนุนหลายรายการ
โครงการเงินอุดหนุนเดิมเสนอความช่วยเหลือสูงสุดถึง 6,750 ยูโร (ประมาณ 2.66 แสนบาท) โดยแบ่งเป็นเงินสนับสนุนจากรัฐบาลและผู้ผลิตรถยนต์ ขึ้นอยู่กับมูลค่าของรถยนต์ไฟฟ้า ณ วันที่ 1 มกราคม 2024 สำหรับรถยนต์ BEV ที่มีราคาสุทธิไม่เกิน 45,000 ยูโร (ประมาณ 1.8 ล้านบาท) รัฐบาลจะสนับสนุน 3,000 ยูโร (ประมาณ 1.18 แสนบาท) และผู้ผลิตต้องสมทบอีก 1,500 ยูโร (ประมาณ 5.9 หมื่นบาท) รวมเป็น 4,500 ยูโร (ประมาณ 1.78 แสนบาท) แต่รถยนต์ไฟฟ้าที่มีราคาสูงกว่า 45,000 ยูโร จะไม่ได้รับสิทธิ์ในการรับเงินอุดหนุนอีกต่อไป การเปลี่ยนแปลงนโยบายนี้ส่งผลโดยตรงต่อการตัดสินใจซื้อของผู้บริโภคและวางแผนการผลิตของผู้ผลิต
นอกเหนือจากปัจจัยด้านนโยบาย ผู้ผลิตรถยนต์สัญชาติเยอรมันยังคงเผชิญกับความท้าทายในการพัฒนาซอฟต์แวร์และบริหารจัดการห่วงโซ่อุปทานที่ซับซ้อน ทำให้ยังคงตามหลังแบรนด์อย่าง Tesla และผู้ผลิตจากจีนในด้านเทคโนโลยียานยนต์ไฟฟ้าที่ล้ำสมัยและมีประสิทธิภาพ นอกจากนี้ ความจำเป็นในการร่วมมือกับบริษัทในอเมริกาและเอเชียตะวันออกเพื่อจัดหาแบตเตอรี่ ยังนำมาซึ่งปัญหาการพึ่งพาเทคโนโลยีภายนอกและการชะลอตัวของการพัฒนาเทคโนโลยีแบตเตอรี่ภายในประเทศ
อย่างไรก็ตาม เยอรมนียังคงมุ่งมั่นที่จะเพิ่มขีดความสามารถในการผลิตแบตเตอรี่ โดยบริษัทอย่าง Volkswagen ได้จับมือกับ Northvolt เพื่อแย่งชิงส่วนแบ่งในตลาดแบตเตอรี่รถยนต์ไฟฟ้าที่กำลังเติบโต
ญี่ปุ่น: ชาติมหาอำนาจยานยนต์ที่กำลังสูญเสียบัลลังก์?
ในขณะที่ความเคลื่อนไหวในตลาดรถยนต์ไฟฟ้ากำลังเข้มข้นขึ้น ผู้ผลิตรถยนต์จากจีนกำลังสร้างแรงสั่นสะเทือนไปทั่วโลก นำเสนอรถยนต์ที่มีดีไซน์ล้ำสมัยและคุณภาพทัดเทียมกับแบรนด์ตะวันตก แต่ท่ามกลางสมรภูมิดังกล่าว กลับมีผู้เล่นที่ทรงอิทธิพลมาอย่างยาวนานอย่าง “ญี่ปุ่น” ที่ดูเหมือนจะกำลังก้าวถอยหลัง
ผู้ผลิตรถยนต์สัญชาติญี่ปุ่น เช่น Honda, Toyota, Nissan, Mazda, Suzuki, และ Mitsubishi ซึ่งครั้งหนึ่งเคยเป็นผู้นำในอุตสาหกรรมยานยนต์ทั่วโลก กลับมีข่าวคราวเกี่ยวกับการพัฒนารถยนต์ไฟฟ้าออกมาน้อยมาก เป็นที่น่าสงสัยว่าภายใต้ความเงียบเชียบนี้ พวกเขากำลังเผชิญกับความพ่ายแพ้ในสงครามแห่งอนาคตที่พวกเขาอาจมองข้ามไป
สัญญาณอันตรายจากแดนอาทิตย์อุทัย
จนถึงปัจจุบัน ผู้ผลิตรถยนต์สัญชาติญี่ปุ่นยังคงตามหลังคู่แข่งอย่างมากในด้านการผลิตและจำหน่ายรถยนต์ไฟฟ้า ซึ่งเป็นกลุ่มผลิตภัณฑ์ที่มีการเติบโตเร็วที่สุดในอุตสาหกรรมยานยนต์ ในปี 2022 รถยนต์ไฟฟ้า (BEV และ PHEV) คิดเป็นสัดส่วนประมาณ 13% ของยอดขายรถยนต์ทั่วโลก เพิ่มขึ้นอย่างก้าวกระโดดจาก 2.6% ในปี 2019
ในขณะที่ตลาดจีนมีสัดส่วนรถยนต์ไฟฟ้าสูงถึง 20% แต่ในญี่ปุ่น ตัวเลขดังกล่าวกลับอยู่ที่เพียง 2% เท่านั้น เมื่อพูดถึงผู้นำตลาดรถยนต์ไฟฟ้า ชื่อที่ผุดขึ้นมาในความคิดของผู้บริโภคมักจะเป็น Tesla (สหรัฐอเมริกา), BYD (จีน), และ Volkswagen (เยอรมนี) แทบจะไม่มีชื่อของบริษัทรถยนต์ญี่ปุ่นติดอยู่ในอันดับต้นๆ เหล่านี้เลย แม้ว่า Nissan และ Mitsubishi จะเคยเป็นผู้บุกเบิกด้วยการเปิดตัวรถยนต์ไฟฟ้ารุ่นแรกของโลกอย่าง Nissan Leaf และ i-MiEV เมื่อกว่า 10 ปีที่แล้วก็ตาม
แม้แต่ Toyota บริษัทรถยนต์ที่ใหญ่ที่สุดในโลก ก็มียอดขายรถยนต์ไฟฟ้าเพียง 24,000 คัน จากยอดขายรวม 10.5 ล้านคันในปี 2022 (เทียบกับ Tesla ที่ขายได้ 1.3 ล้านคัน) ยิ่งไปกว่านั้น รุ่น bZ4x ซึ่งเป็น SUV ไฟฟ้า 100% รุ่นแรกของ Toyota ก็ต้องหยุดจำหน่ายชั่วคราวเนื่องจากข้อบกพร่องทางเทคนิค นักวิเคราะห์หลายคนกังวลว่า การหยุดชะงักของการเปิดตัวรถยนต์ไฟฟ้าตั้งแต่เริ่มต้นนี้ อาจทำให้ญี่ปุ่นกลายเป็นผู้ผลิตรถยนต์ที่ต้องถอยห่างจากการแข่งขันในอุตสาหกรรมยานยนต์ไฟฟ้าโดยรวม
นักวิจารณ์บางส่วนเปรียบเทียบสถานการณ์นี้กับอุตสาหกรรมการผลิตเซมิคอนดักเตอร์และอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ ซึ่งในอดีตญี่ปุ่นเคยครองตลาดอย่างเหนียวแน่น แต่ต่อมากลับสูญเสียความสามารถในการแข่งขันไปเนื่องจากขาดนโยบายกีดกันการนำเข้าและปล่อยให้สหรัฐฯ เข้าครอบงำตลาด ส่งผลให้พ่ายแพ้ให้กับคู่แข่งที่คล่องตัวกว่าอย่างสหรัฐอเมริกาและไต้หวัน
หากสถานการณ์ยอดขายรถยนต์ไฟฟ้าของญี่ปุ่นยังคงเป็นเช่นนี้ต่อไป ก็อาจส่งผลกระทบอย่างใหญ่หลวงต่อเศรษฐกิจและสังคมญี่ปุ่น เนื่องจากสัดส่วนการส่งออกรถยนต์ของญี่ปุ่นคิดเป็น 20% ของการส่งออกทั้งหมด และอุตสาหกรรมการผลิตรถยนต์ก็เป็นแหล่งงานสำคัญถึง 8% ของงานทั้งหมดในประเทศ
ความพยายามตอบโต้: “ญี่ปุ่น” ยังมีลูกฮึด
หลังจากการก้าวลงจากตำแหน่ง CEO ของ Akio Toyoda และการแต่งตั้ง Sato Koji ขึ้นมารับตำแหน่งใหม่ ทำให้เกิดความหวังว่า Toyota จะสามารถผลักดันการผลิตรถยนต์พลังงานไฟฟ้าเต็มรูปแบบได้จริง ในการแถลงข่าวครั้งแรก นาย Sato ได้ประกาศแผนการเปิดตัวรถยนต์ไฟฟ้ารุ่นใหม่ถึง 10 รุ่น และตั้งเป้าเพิ่มยอดขายรถยนต์ไฟฟ้าเป็น 1.5 ล้านคันต่อปีภายในปี 2026
Honda เองก็มีแผนการที่ทะเยอทะยานเช่นกัน โดยตั้งเป้าเปิดตัวรถยนต์ไฟฟ้ารุ่นใหม่ถึง 30 รุ่นภายในปี 2030 และได้มีการจัดตั้งบริษัทร่วมทุนกับ Sony เพื่อวิจัยและพัฒนารถยนต์ไฟฟ้าในปี 2022 นอกจากนี้ Honda ยังมีแผนปรับโครงสร้างองค์กรเพื่อเพิ่มความคล่องตัวในการบริหารงานและเร่งการเปลี่ยนผ่านสู่ยุคพลังงานไฟฟ้า
Nissan ก็ไม่น้อยหน้า โดยผู้บริหารมีแผนเปิดตัวรถยนต์ไฟฟ้ารุ่นใหม่ 19 รุ่นภายในปี 2030 และประกาศว่าการใช้พลังงานไฟฟ้าเป็น “แกนหลักของกลยุทธ์ของบริษัท”
อุปสรรคที่ต้องก้าวข้าม
ความล่าช้าในการเริ่มต้นของญี่ปุ่นส่วนหนึ่งมาจากความยึดติดกับความสำเร็จในอดีต และความลังเลที่จะยอมรับเทคโนโลยีใหม่ที่อาจบ่อนทำลายจุดแข็งเดิม วิศวกรที่มีประสบการณ์ในการปรับแต่งรถไฮบริดอาจรู้สึกไม่คุ้นเคยกับรถยนต์ไฟฟ้าที่มีกลไกเรียบง่ายกว่า
“ในอุตสาหกรรมนี้ ยังมีคนจำนวนมากที่ยังติดอยู่กับความคิดที่ว่ารถยนต์ต้องมีเครื่องยนต์” นาย Sato กล่าว นอกจากนี้ ผู้บริหารยังกังวลเกี่ยวกับผลกระทบต่อห่วงโซ่อุปทาน เช่น Jatco ซึ่งเป็นผู้ผลิตระบบส่งกำลัง เนื่องจากรถยนต์ไฟฟ้าต้องการชิ้นส่วนน้อยกว่ารถยนต์สันดาปภายใน
ความเชื่อเดิมของอุตสาหกรรมยานยนต์ญี่ปุ่นที่มองว่า พลังงานไฮโดรเจนจะเป็นพลังงานหลักในอนาคต ก็เป็นอีกปัจจัยหนึ่งที่ทำให้การพัฒนารถยนต์ไฟฟ้าล่าช้า Toyota เคยทุ่มเทอย่างมากกับการพัฒนารถยนต์เซลล์เชื้อเพลิงไฮโดรเจน แม้ว่าไฮโดรเจนจะมีบทบาทสำคัญในการลดคาร์บอนในภาคอุตสาหกรรมหนัก แต่การนำมาใช้กับรถยนต์นั่งส่วนบุคคลขนาดเล็กยังคงเป็นเรื่องที่ท้าทาย
แบรนด์อาจไม่เพียงพอ: การเปลี่ยนแปลงทัศนคติของผู้บริโภค
ในขณะที่รัฐบาลจีน ยุโรป และสหรัฐอเมริกา ต่างทุ่มเทเงินอุดหนุนผู้ผลิตรถยนต์ไฟฟ้าเพื่อสนับสนุนนโยบายด้านสิ่งแวดล้อม ญี่ปุ่นกลับดูเหมือนจะลดแรงจูงใจสำหรับผู้ผลิตรถยนต์ แม้จะมีเป้าหมายให้รถยนต์ใหม่ทั้งหมดเป็นพลังงานไฟฟ้าภายในปี 2035 แต่ก็ยังรวมถึงรถยนต์ไฮบริดด้วย
รัฐบาลญี่ปุ่นเลือกที่จะดำเนินนโยบายที่แตกต่าง เช่น การอุดหนุนรถยนต์ใช้น้ำมันยังมีขนาดใหญ่กว่ารถยนต์ไฟฟ้าอย่างเห็นได้ชัด นอกจากนี้ กฎระเบียบที่เข้มงวดอาจขัดขวางการขยายตัวของโครงสร้างพื้นฐานสถานีชาร์จไฟ ซึ่งในญี่ปุ่นมีสถานีชาร์จ EV สาธารณะเพียง 1 ใน 4 ของพื้นที่ประเทศ เทียบเท่ากับเกาหลีใต้ที่มีพื้นที่เล็กกว่ามาก
ผู้เชี่ยวชาญจำนวนมากมองว่า ผู้ผลิตรถยนต์ญี่ปุ่นคิดช้าเกินไปที่จะตามทันการเปลี่ยนแปลงของตลาดที่แข่งขันดุเดือดนี้
แม้ Toyota จะมีประสบการณ์ในการผลิตรถยนต์ไฟฟ้า 100% อย่างรุ่น bZ4x แต่การจะประสบความสำเร็จในตลาด EV ที่ Tesla และ BYD กำลังกุมความสนใจของผู้บริโภคอยู่เป็นเรื่องที่ท้าทาย แนวคิดของบริษัทรถยนต์ญี่ปุ่นค่อนข้างล้าสมัย การสร้างรถ EV ที่น่าดึงดูดใจผู้บริโภคต้องเน้นที่ซอฟต์แวร์และฟังก์ชันภายในรถยนต์เป็นหลัก ในขณะที่บริษัทญี่ปุ่นมักให้ความสำคัญกับฮาร์ดแวร์มากกว่า
งานวิจัยจาก S&P Global Mobility ชี้ให้เห็นว่า บริษัทรถยนต์ญี่ปุ่นกำลังค่อยๆ สูญเสียฐานลูกค้าแฟนพันธุ์แท้ แม้แต่ Toyota และ Honda ที่เคยครองใจลูกค้าในอเมริกามานาน ก็กำลังถูกลืมเลือนไป งานวิจัยยังระบุว่า ผู้บริโภคส่วนใหญ่ที่เปลี่ยนมาใช้รถ EV ในปี 2022 มาจาก Toyota และ Honda ซึ่งทำให้ภารกิจของทั้งสองค่ายยิ่งยากขึ้นในการดึงดูดลูกค้ากลับคืน
อนาคตที่ยังไม่แน่นอน
เมื่อเทรนด์โลกกำลังเปลี่ยน ผู้ที่ตามไม่ทันย่อมถูกทิ้งไว้ข้างหลัง แม้เราจะยังไม่แน่ใจว่าการชะลอตัวของ Toyota และ Honda ในด้านรถยนต์ไฟฟ้าเกิดจากการซุ่มพัฒนาเทคโนโลยีลับ หรือเพราะขาดวิสัยทัศน์ในการแข่งขัน แต่สิ่งที่ปฏิเสธไม่ได้คือ ค่ายรถยนต์ไฟฟ้าจากจีนกำลังไล่จี้ผู้ผลิตยักษ์ใหญ่เหล่านี้อย่างใกล้ชิด
หากไม่มีการเปลี่ยนแปลงอย่างจริงจัง อาจเป็นไปได้ว่าในอนาคต ชื่อของแบรนด์รถยนต์ญี่ปุ่นจะเหลือเพียงตำนานประวัติศาสตร์แห่งความสำเร็จในอดีต
ถึงเวลาแล้วที่ผู้บริโภคและผู้ผลิตจะต้องก้าวไปข้างหน้าอย่างกล้าหาญ การเปลี่ยนแปลงสู่ยานยนต์ไฟฟ้าเป็นสิ่งที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ หากคุณคือผู้ผลิตที่กำลังมองหาโซลูชันเพื่อการพัฒนาผลิตภัณฑ์ หรือผู้บริโภคที่กำลังพิจารณาทางเลือกใหม่สำหรับการเดินทางอย่างยั่งยืน การสำรวจข้อมูลและวางแผนอย่างรอบคอบ จะเป็นกุญแจสำคัญในการนำทางสู่ยุคใหม่ของอุตสาหกรรมยานยนต์
