อุตสาหกรรมยานยนต์ไฟฟ้า: เยอรมนีในฐานะผู้นำยุโรปและความท้าทายจากญี่ปุ่นที่กำลังปรับตัว
ในฐานะผู้คร่ำหวอดในวงการยานยนต์มายาวนานกว่าทศวรรษ ผมได้เห็นการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ของอุตสาหกรรมนี้ โดยเฉพาะอย่างยิ่งการก้าวขึ้นมาของรถยนต์ไฟฟ้า (Electric Vehicle – EV) ที่เข้ามาพลิกโฉมอุตสาหกรรมแบบดั้งเดิม การผลิต รถยนต์ไฟฟ้า (BEV และ PHEV) ในปี 2023 ที่ผ่านมา แสดงให้เห็นถึงพลวัตที่น่าสนใจ เยอรมนีสามารถผลิต รถยนต์ไฟฟ้า ได้ถึง 1.27 ล้านคัน ขึ้นแท่นอันดับ 2 ของโลก เป็นรองเพียงจีนเท่านั้น แต่เบื้องหลังความสำเร็จนี้ ก็มีความท้าทายที่รออยู่ในปี 2024 และการแข่งขันที่เข้มข้นขึ้นเรื่อยๆ
เยอรมนี: มหาอำนาจ EV แห่งยุโรปและบทบาทในตลาดโลก
สมาคมอุตสาหกรรมยานยนต์เยอรมัน (VDA) ได้เปิดเผยข้อมูลที่น่าประทับใจว่า ในปี 2023 โรงงานผลิตรถยนต์ในเยอรมนีสามารถผลิต รถยนต์ไฟฟ้า ออกมาได้ถึง 995,000 คัน ทำให้เยอรมนีขึ้นเป็นผู้นำในการผลิต รถยนต์ไฟฟ้า ในยุโรปอย่างเต็มตัว แม้ว่าจีนจะยังคงครองตำแหน่งอันดับ 1 ของโลกในด้านปริมาณการผลิต รถยนต์ไฟฟ้า แต่ส่วนใหญ่ของ รถยนต์ไฟฟ้า ที่ผลิตในจีนนั้น ถูกจำหน่ายภายในประเทศเป็นหลัก ในขณะที่ รถยนต์ไฟฟ้า ของเยอรมนีนั้น มีสัดส่วนสูงถึง 76% ที่ถูกส่งออกไปจำหน่ายยังตลาดต่างประเทศ ซึ่งแสดงให้เห็นถึงศักยภาพและความสามารถในการแข่งขันของอุตสาหกรรมยานยนต์เยอรมันในเวทีโลก
สหรัฐอเมริกาเองก็มีบทบาทสำคัญในตลาด รถยนต์ไฟฟ้า โดยครองอันดับ 3 ของโลก สำหรับค่ายรถยนต์สัญชาติเยอรมันอย่าง Volkswagen, BMW และ Mercedes-Benz ถือเป็นผู้เล่นหลักที่ขับเคลื่อนการผลิต รถยนต์ไฟฟ้า ในยุโรป การผลิตของทั้งสามค่ายนี้ เมื่อรวมกันแล้ว ยังมากกว่าการผลิต รถยนต์ไฟฟ้า จากประเทศสเปน (256,000 คัน) และฝรั่งเศส (225,000 คัน) รวมกันเสียอีก
ตามรายงานของ DW เมื่อเดือนธันวาคมที่ผ่านมา หน่วยงาน Federal Motor Transport Authority ได้คาดการณ์ว่า ภายในวันที่ 1 มกราคม 2030 จะมี รถยนต์ไฟฟ้า ที่จดทะเบียนในเยอรมนีมากถึง 10 ล้านคัน ซึ่งคิดเป็นสัดส่วนประมาณ 20-25% ของตลาดรถยนต์ทั้งหมด การคาดการณ์นี้ สะท้อนให้เห็นถึงทิศทางที่ชัดเจนของตลาด รถยนต์ไฟฟ้า และความมุ่งมั่นของเยอรมนีในการผลักดันเทคโนโลยีนี้
ความท้าทายในปี 2024: เงินอุดหนุนที่หดหายและปัจจัยอื่นๆ
อย่างไรก็ตาม เส้นทางของโรงงานผลิต รถยนต์ไฟฟ้า ในเยอรมนีสำหรับปี 2024 อาจไม่ได้โรยด้วยกลีบกุหลาบเสมอไป การตัดสินใจของรัฐบาลเยอรมันในการระงับโครงการเงินอุดหนุนสำหรับ รถยนต์ไฟฟ้า อย่างกะทันหันในเดือนธันวาคม ซึ่งเป็นผลมาจากการปรับแก้ไขงบประมาณปี 2024 และการที่ศาลรัฐธรรมนูญของเยอรมนีได้สร้างช่องว่างงบประมาณถึง 60 พันล้านยูโร (ประมาณ 2.3 หมื่นล้านบาท) ทำให้รัฐบาลต้องยกเลิกโครงการต่างๆ ที่เกี่ยวข้อง
โครงการเงินอุดหนุนที่เคยเสนอสูงสุดถึง 6,750 ยูโร (ประมาณ 266,000 บาท) ซึ่งเป็นเงินทุนร่วมระหว่างภาครัฐและผู้ผลิตรถยนต์นั้น ได้ถูกยกเลิกไป โดยสำหรับ รถยนต์ไฟฟ้า BEV ที่มีราคาสุทธิไม่เกิน 45,000 ยูโร (ประมาณ 1.8 ล้านบาท) จะได้รับเงินอุดหนุนจากรัฐบาลกลาง 3,000 ยูโร (ประมาณ 118,000 บาท) และผู้ผลิตต้องสมทบอีก 1,500 ยูโร (ประมาณ 59,000 บาท) รวมเป็น 4,500 ยูโร (ประมาณ 178,000 บาท) ส่วนรถยนต์ที่มีราคาสูงกว่า 45,000 ยูโร จะไม่ได้รับสิทธิ์นี้อีกต่อไป การยกเลิกมาตรการสนับสนุนนี้ ย่อมส่งผลกระทบโดยตรงต่อกำลังซื้อของผู้บริโภค และอาจชะลอการเติบโตของตลาด รถยนต์ไฟฟ้า ในเยอรมนี
นอกจากนี้ ผู้ผลิตรถยนต์สัญชาติเยอรมันยังคงต้องเผชิญกับความท้าทายในการพัฒนาซอฟต์แวร์สำหรับ รถยนต์ไฟฟ้า รวมถึงความซับซ้อนของห่วงโซ่อุปทาน (Supply Chain) ที่ทำให้พวกเขาตามหลังแบรนด์อย่าง Tesla และผู้ผลิตจากจีนอยู่ไม่น้อย เทคโนโลยี รถยนต์ไฟฟ้า ที่ก้าวหน้าและมีประสิทธิภาพของคู่แข่ง ทำให้ผู้ผลิตเยอรมันต้องเร่งปรับตัว นอกจากนี้ การที่ผู้ผลิตเยอรมันต้องพึ่งพาบริษัทในอเมริกาและเอเชียตะวันออกในการจัดหาแบตเตอรี่ ยังส่งผลต่อการพึ่งพาอาศัยกัน และอาจทำให้การพัฒนาเทคโนโลยีแบตเตอรี่ล่าช้าลง
อย่างไรก็ตาม เยอรมนีกำลังพยายามอย่างหนักเพื่อเพิ่มขีดความสามารถในการผลิตแบตเตอรี่ โดยบริษัทอย่าง Volkswagen ได้ร่วมมือกับ Northvolt เพื่อแย่งชิงส่วนแบ่งในตลาดแบตเตอรี่ รถยนต์ไฟฟ้า ซึ่งเป็นกุญแจสำคัญในการขับเคลื่อนอุตสาหกรรมยานยนต์แห่งอนาคต
ญี่ปุ่น: บทเรียนจากอดีต และการปรับตัวที่อาจสายเกินไป?
เมื่อมองย้อนกลับไป เราได้เคยกล่าวถึงภาพอนาคตของอุตสาหกรรมยานยนต์ที่จะเต็มไปด้วย รถยนต์ไฟฟ้า และการแข่งขันที่ดุเดือดระหว่างผู้ผลิตยุโรป อเมริกา และจีน ที่นำเสนอ รถยนต์ไฟฟ้า ดีไซน์สวยงามและคุณภาพทัดเทียม แต่มีผู้เล่นสำคัญอีกรายที่เคยครองตลาดมานานหลายทศวรรษ นั่นคือ ผู้ผลิตรถยนต์ญี่ปุ่น ซึ่งมีแบรนด์ระดับโลกอย่าง Honda, Toyota, Nissan, Mazda, Suzuki, Mitsubishi แต่กลับมีข่าวคราวเกี่ยวกับการพัฒนารถยนต์ไฟฟ้าที่เงียบเชียบผิดปกติ จนเกิดคำถามว่า พวกเขากำลังถอยห่างจากสนามรบนี้หรือไม่?
สัญญาณเตือนจากผู้นำเดิม
จนถึงขณะนี้ ผู้ผลิตรถยนต์ญี่ปุ่น ยังคงตามหลังคู่แข่งอย่างมากในด้านการผลิตและจำหน่าย รถยนต์ไฟฟ้า ซึ่งเป็นกลุ่มผลิตภัณฑ์ที่เติบโตเร็วที่สุดในอุตสาหกรรม ในปี 2022 สัดส่วนของ รถยนต์ไฟฟ้า (BEV และ PHEV) ในตลาดโลกอยู่ที่ประมาณ 13% ของยอดขายรถยนต์ทั้งหมด เพิ่มขึ้นอย่างก้าวกระโดดจาก 2.6% ในปี 2019 แต่ในตลาดญี่ปุ่นเอง สัดส่วนของ รถยนต์ไฟฟ้า กลับมีเพียง 2% เท่านั้น
เมื่อพูดถึงผู้นำตลาด รถยนต์ไฟฟ้า ชื่อที่มักจะผุดขึ้นมาในหัวคือ Tesla (สหรัฐอเมริกา), BYD (จีน) และ Volkswagen (เยอรมนี) แต่กลับแทบไม่เห็นชื่อ ผู้ผลิตรถยนต์ญี่ปุ่น ในกลุ่มผู้นำเหล่านี้ หรือติดอันดับ 20 อันดับแรกของยอดขาย รถยนต์ไฟฟ้า ทั่วโลก แม้ว่า Nissan Leaf และ Mitsubishi i-MiEV จะเป็น รถยนต์ไฟฟ้า รุ่นแรกๆ ที่เปิดตัวไปเมื่อกว่า 10 ปีที่แล้วก็ตาม
แม้แต่ Toyota ซึ่งเป็นบริษัทรถยนต์ที่ใหญ่ที่สุดในโลก มียอดขาย รถยนต์ไฟฟ้า เพียง 24,000 คัน จากยอดขายรวม 10.5 ล้านคันในปี 2022 (เทียบกับ Tesla ที่ขายได้ 1.3 ล้านคัน) ยิ่งไปกว่านั้น bZ4X รถ SUV ไฟฟ้า 100% รุ่นแรกของ Toyota ยังต้องหยุดจำหน่ายชั่วคราวเนื่องจากข้อบกพร่องทางเทคนิค นักวิเคราะห์กังวลว่า การหยุดชะงักนี้ อาจทำให้ญี่ปุ่นสูญเสียความสามารถในการแข่งขันในตลาด รถยนต์ไฟฟ้า ไป
นักวิจารณ์บางส่วนเปรียบเทียบสถานการณ์นี้กับอุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์และอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ ที่ญี่ปุ่นเคยมีส่วนแบ่งการตลาดสูง แต่ก็สูญเสียความสามารถในการแข่งขันไป เนื่องจากขาดนโยบายที่เข้มแข็งในการกีดกันการนำเข้า และปล่อยให้สหรัฐฯ เข้ามาครอบงำตลาดในที่สุด การลดลงของยอดขาย รถยนต์ไฟฟ้า ที่คล้ายคลึงกันนี้ อาจเป็นสัญญาณบ่งชี้ถึงจุดจบของยุคทองสำหรับ ผู้ผลิตรถยนต์ญี่ปุ่น ซึ่งเป็นอุตสาหกรรมที่คิดเป็นสัดส่วน 8% ของงานทั้งหมดในญี่ปุ่น และการส่งออกรถยนต์คิดเป็น 20% ของการส่งออกทั้งหมด การได้รับผลกระทบอาจสร้างลูกโซ่ปัญหาต่อเศรษฐกิจและสังคมญี่ปุ่นอย่างมหาศาล
การปรับตัวของญี่ปุ่น: ความหวังใหม่ หรือแค่การยื้อเวลา?
หลังจากการลงจากตำแหน่งของอดีต CEO Toyota คุณ Akio Toyoda และการแต่งตั้งคุณ Sato Koji เป็น CEO คนใหม่ ซึ่งคุณ Sato มีบทบาทสำคัญในการผลักดัน Toyota สู่การผลิต รถยนต์ไฟฟ้า เต็มรูปแบบ ในการแถลงข่าวครั้งแรก คุณ Sato ได้ประกาศแผนการเปิดตัว รถยนต์ไฟฟ้า ใหม่ 10 รุ่น และตั้งเป้าเพิ่มยอดขาย รถยนต์ไฟฟ้า เป็น 1.5 ล้านคันต่อปีภายในปี 2026
Honda เองก็ไม่น้อยหน้า โดยมีแผนเปิดตัว รถยนต์ไฟฟ้า ถึง 30 รุ่นภายในปี 2030 และได้จัดตั้งบริษัทร่วมทุนกับ Sony เพื่อวิจัยและพัฒนา รถยนต์ไฟฟ้า ไปเมื่อปี 2022 นอกจากนี้ Honda ยังมีแผนปรับโครงสร้างองค์กรเพื่อเพิ่มความคล่องตัวในการบริหารงาน และเร่งการเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานไฟฟ้า
Nissan ก็มีการเคลื่อนไหวเช่นกัน โดยมีแผนเปิดตัว รถยนต์ไฟฟ้า ใหม่ 19 รุ่นภายในปี 2030 และผู้บริหารมองว่า การใช้พลังงานไฟฟ้าเป็น “แกนหลักของกลยุทธ์ของบริษัท”
สาเหตุหนึ่งที่ทำให้ ผู้ผลิตรถยนต์ญี่ปุ่น เริ่มต้นเรื่อง รถยนต์ไฟฟ้า ค่อนข้างช้า คือการยึดติดกับความสำเร็จในอดีต และความลังเลที่จะยอมรับเทคโนโลยีใหม่ที่อาจบ่อนทำลายตำแหน่งผู้นำเดิม วิศวกรที่คุ้นเคยกับการปรับแต่งเครื่องยนต์ไฮบริดที่ซับซ้อน อาจมองว่า รถยนต์ไฟฟ้า ที่มีกลไกเรียบง่ายกว่านั้น ไม่น่าสนใจเท่า
คุณ Sato กล่าวว่า “ในอุตสาหกรรมนี้ ยังมีคนจำนวนมากที่ยังติดอยู่กับความคิดที่ว่ารถยนต์ต้องมีเครื่องยนต์” ผู้บริหารยังกังวลเกี่ยวกับผลกระทบต่อห่วงโซ่อุปทาน เช่น Jatco ซึ่งเป็นผู้ผลิตระบบเกียร์ เนื่องจาก รถยนต์ไฟฟ้า ต้องการชิ้นส่วนน้อยกว่ารถยนต์สันดาปภายใน แต่ก็คาดการณ์ว่า การเปลี่ยนผ่านไปสู่ รถยนต์ไฟฟ้า จะเป็นไปได้ไม่ยากเมื่อถึงเวลาอันควร
ก่อนหน้านี้ ผู้ผลิตรถยนต์ญี่ปุ่น เคยเชื่อมั่นในพลังงานไฮโดรเจน โดย Toyota ได้เดิมพันอนาคตของอุตสาหกรรมกับเทคโนโลยีเซลล์เชื้อเพลิงไฮโดรเจน แม้ว่าไฮโดรเจนจะมีบทบาทสำคัญในการลดคาร์บอนในภาคอุตสาหกรรมอื่นๆ เช่น การผลิตเหล็ก หรือการขนส่งระยะไกล แต่การนำมาใช้กับรถยนต์นั่งขนาดเล็กอาจยังไม่สมเหตุสมผลนัก แม้ญี่ปุ่นจะสร้างโครงสร้างพื้นฐานรองรับแล้วก็ตาม แต่ยอดขาย Toyota Mirai ในตลาดบ้านเกิดยังคงน้อยเพียง 7,500 คัน
แบรนด์ไม่เพียงพอ: การแข่งขันที่ดุเดือดในตลาดรถยนต์ไฟฟ้า
ในขณะที่รัฐบาลจีน ยุโรป และสหรัฐอเมริกา ให้เงินอุดหนุน รถยนต์ไฟฟ้า อย่างต่อเนื่อง เพื่อสนับสนุนนโยบายด้านสภาพอากาศ ญี่ปุ่นกลับมีท่าทีที่แตกต่างออกไป แม้รัฐบาลจะตั้งเป้าหมายให้รถยนต์ที่จะออกขายทั้งหมดภายในปี 2035 เป็นพลังงานไฟฟ้า (รวมถึงรถยนต์ไฮบริดที่ต้องไม่มีแล้ว) แต่มาตรการสนับสนุนกลับมีขนาดเล็กกว่ารถยนต์ใช้น้ำมัน กฎระเบียบที่เข้มงวดเกี่ยวกับสถานีชาร์จไฟ ก็เป็นอุปสรรคต่อการขยายตัวของโครงสร้างพื้นฐาน โดยญี่ปุ่นมีสถานีชาร์จ EV สาธารณะเพียง 1 ใน 4 ของพื้นที่ทั้งหมด เทียบเท่ากับเกาหลีใต้ แต่เกาหลีใต้มีพื้นที่เล็กกว่ามาก
ผู้เชี่ยวชาญหลายคนมองว่า ผู้ผลิตรถยนต์ญี่ปุ่น คิดช้าเกินไปที่จะตามทันการเปลี่ยนแปลงในตลาดที่แข่งขันดุเดือดนี้ แม้ Toyota จะมีประสบการณ์ในการผลิต รถยนต์ไฟฟ้า 100% อย่าง bZ4X แต่การจะประสบความสำเร็จในตลาด EV นั้น จำเป็นต้องอาศัยปัจจัยมากกว่าแค่การออกแบบและผลิต
แนวคิดของ บริษัทรถยนต์ญี่ปุ่น อาจยังค่อนข้างล้าสมัย การสร้าง รถยนต์ไฟฟ้า ที่ดึงดูดใจผู้บริโภคในปัจจุบัน จำเป็นต้องให้ความสำคัญกับซอฟต์แวร์และฟังก์ชันภายในรถเป็นอย่างมาก ซึ่งเป็นจุดแข็งของ Tesla และ BYD ในขณะที่บริษัทญี่ปุ่นมักจะเน้นที่ฮาร์ดแวร์เป็นหลัก
บริษัทวิจัย S&P Global Mobility ชี้ให้เห็นถึงพฤติกรรมผู้บริโภคที่เปลี่ยนแปลงไป และ บริษัทรถยนต์ญี่ปุ่น กำลังค่อยๆ สูญเสียลูกค้าแฟนตัวยง โดยเฉพาะในตลาดอเมริกาที่ Toyota และ Honda เคยครองใจมานาน งานวิจัยยังชี้อีกว่า ผู้บริโภคส่วนใหญ่ที่เปลี่ยนมาใช้ รถยนต์ไฟฟ้า ในปี 2022 มาจาก Toyota และ Honda ซึ่งทำให้การแข่งขันยิ่งท้าทายมากขึ้นสำหรับสองค่ายยักษ์ใหญ่ของญี่ปุ่น
ในขณะที่เทรนด์โลกกำลังเปลี่ยนไป ผู้ที่ตามไม่ทันอาจถูกทิ้งไว้ข้างหลัง แม้ว่าเราจะยังไม่แน่ใจว่าการเคลื่อนไหวที่ยังไม่มากนักของ Toyota และ Honda ในตลาด รถยนต์ไฟฟ้า จะมาจากการพัฒนาเทคโนโลยีลับ หรือเพราะยังหาทิศทางที่เหมาะสมไม่ได้ แต่สิ่งที่ปฏิเสธไม่ได้คือ ค่ายรถยนต์ไฟฟ้าจากจีน กำลังคืบคลานเข้ามาใกล้ และหากพวกเขาไม่เร่งปรับตัว วันหนึ่งอาจเหลือเพียงประวัติศาสตร์ความสำเร็จให้คนรุ่นหลังศึกษา
การก้าวเข้าสู่ยุคของ รถยนต์ไฟฟ้า เป็นการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ที่ส่งผลกระทบต่อทุกภูมิภาคและทุกผู้ผลิต การแข่งขันเพื่อชิงความเป็นผู้นำในอุตสาหกรรมนี้ยังคงดำเนินต่อไป และผู้ที่สามารถปรับตัว ปรับกลยุทธ์ และตอบสนองต่อความต้องการของผู้บริโภคได้อย่างรวดเร็วเท่านั้น จึงจะสามารถยืนหยัดอยู่ได้อย่างแข็งแกร่งในอนาคต
หากคุณเป็นหนึ่งในผู้ที่สนใจเกี่ยวกับเทคโนโลยียานยนต์ไฟฟ้า หรือกำลังมองหาข้อมูลเชิงลึกเกี่ยวกับทิศทางของอุตสาหกรรมนี้ การศึกษาแนวโน้มการผลิตรถยนต์ไฟฟ้าของแต่ละประเทศและกลยุทธ์ของผู้ผลิตชั้นนำ จะช่วยให้คุณเข้าใจภาพรวมและโอกาสที่จะเกิดขึ้นในอนาคต ติดต่อเราเพื่อรับคำปรึกษาและข้อมูลเชิงลึกเกี่ยวกับ อุตสาหกรรมยานยนต์ไฟฟ้า ที่จะช่วยให้ธุรกิจของคุณก้าวทันการเปลี่ยนแปลงนี้.
