อุตสาหกรรมยานยนต์ไฟฟ้า: เยอรมนีเผชิญความท้าทาย ญี่ปุ่นไล่ตามทันโลก
ในภูมิทัศน์ยานยนต์ที่หมุนไปอย่างรวดเร็ว รถยนต์ไฟฟ้า (Electric Vehicle – EV) ได้กลายเป็นหัวใจสำคัญของการเปลี่ยนแปลง ผู้ผลิตยานยนต์ทั่วโลกต่างแข่งขันกันอย่างดุเดือดเพื่อชิงความเป็นผู้นำในตลาดที่กำลังเติบโตนี้ ในปี 2023 เยอรมนีได้พิสูจน์ศักยภาพของตนเองในฐานะผู้ผลิต รถยนต์ไฟฟ้า รายใหญ่ โดยผลิตได้ถึง 1.27 ล้านคัน ขึ้นเป็นอันดับสองของโลก รองจากจีน อย่างไรก็ตาม ทิศทางในปี 2024 อาจไม่ใช่เส้นทางที่โรยด้วยกลีบกุหลาบดังเช่นเคย
เยอรมนี: ผู้นำแห่งยุโรปที่ต้องเผชิญความจริง
สมาคมอุตสาหกรรมยานยนต์เยอรมัน (VDA) รายงานว่า โรงงานในเยอรมนีได้ผลิต รถยนต์ไฟฟ้า ทั้งหมด 995,000 คันในปี 2023 แม้ว่าจีนจะยังคงครองตำแหน่งผู้ผลิต รถยนต์ไฟฟ้า อันดับหนึ่งของโลก แต่ส่วนใหญ่ของผลผลิตจากแดนมังกรถูกจำหน่ายภายในประเทศ ในทางตรงกันข้าม มากกว่า 76% ของ รถยนต์ไฟฟ้า ที่ผลิตในเยอรมนีถูกส่งออกไปยังตลาดต่างประเทศ สะท้อนให้เห็นถึงการพึ่งพาการส่งออกและความสำคัญของตลาดโลกสำหรับผู้ผลิตเยอรมัน
สหรัฐอเมริกาครองอันดับที่สามในฐานะผู้ผลิต รถยนต์ไฟฟ้า ของโลก โดยมีแบรนด์หลักอย่าง Volkswagen, BMW และ Mercedes-Benz ที่เป็นเสาหลักของยุโรปในการผลิต รถยนต์ไฟฟ้า โดยมีปริมาณการผลิตมากกว่ารวมกันของสเปน (256,000 คัน) และฝรั่งเศส (225,000 คัน) อย่างมีนัยสำคัญ
ตามรายงานของ DW เมื่อเดือนธันวาคมที่ผ่านมา หน่วยงาน Federal Motor Transport Authority คาดการณ์ว่าจะมี รถยนต์ไฟฟ้า จดทะเบียนในเยอรมนีถึง 10 ล้านคันภายในวันที่ 1 มกราคม 2030 ซึ่งคิดเป็นประมาณ 20-25% ของตลาดรถยนต์โดยรวม อย่างไรก็ตาม ความทะเยอทะยานนี้อาจต้องเผชิญกับอุปสรรคที่คาดไม่ถึง
ปี 2024: จุดเปลี่ยนที่อาจทำให้แผนชะงัก
โรงงานผลิต รถยนต์ไฟฟ้า ของเยอรมนีอาจต้องเผชิญกับความท้าทายในปี 2024 หลังจากที่รัฐบาลเยอรมันตัดสินใจระงับโครงการเงินอุดหนุน รถยนต์ไฟฟ้า อย่างกะทันหันในเดือนธันวาคม 2023 สืบเนื่องจากการแก้ไขงบประมาณปี 2024 ศาลรัฐธรรมนูญของเยอรมนีได้สร้างช่องว่างทางการคลังถึง 60 พันล้านยูโร (ประมาณ 2.3 แสนล้านบาท) ทำให้รัฐบาลจำเป็นต้องยกเลิกโครงการต่างๆ ที่ใช้งบประมาณจำนวนมาก
โครงการเงินอุดหนุนนี้เคยเสนอให้ส่วนลดสูงสุดถึง 6,750 ยูโร (ประมาณ 266,000 บาท) โดยได้รับทุนสนับสนุนจากทั้งภาครัฐและผู้ผลิตรถยนต์ สำหรับ รถยนต์ไฟฟ้า แบบ Battery Electric Vehicle (BEV) ที่มีราคาสุทธิไม่เกิน 45,000 ยูโร (ประมาณ 1.8 ล้านบาท) รัฐบาลจะให้เงินอุดหนุน 3,000 ยูโร และผู้ผลิตต้องสมทบอีก 1,500 ยูโร รวมเป็น 4,500 ยูโร (ประมาณ 178,000 บาท) แต่ รถยนต์ไฟฟ้า ที่มีราคาสูงกว่า 45,000 ยูโร จะไม่ได้รับสิทธิ์นี้อีกต่อไป การยกเลิกโครงการนี้ส่งผลโดยตรงต่อกำลังซื้อของผู้บริโภคชาวเยอรมัน และอาจส่งผลกระทบต่อยอดขาย รถยนต์ไฟฟ้า ในประเทศอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้
นอกเหนือจากปัจจัยด้านเงินอุดหนุน ผู้ผลิตรถยนต์สัญชาติเยอรมันยังคงต้องต่อสู้กับการพัฒนาซอฟต์แวร์ที่ซับซ้อนและห่วงโซ่อุปทานที่เปราะบาง ซึ่งทำให้พวกเขาตามหลังแบรนด์อย่าง Tesla และผู้ผลิตจากจีนในด้านเทคโนโลยี รถยนต์ไฟฟ้า ที่ล้ำหน้าและมีประสิทธิภาพมากกว่า นอกจากนี้ การพึ่งพาบริษัทในอเมริกาและเอเชียตะวันออกในการจัดหาแบตเตอรี่ก็เป็นอีกหนึ่งความท้าทายที่ทำให้การพัฒนาเทคโนโลยีแบตเตอรี่ของเยอรมนีเป็นไปอย่างล่าช้า
อย่างไรก็ตาม เยอรมนียังคงมุ่งมั่นที่จะยกระดับความสามารถในการผลิตแบตเตอรี่ โดยบริษัทอย่าง Volkswagen ได้ร่วมมือกับ Northvolt เพื่อคว้าส่วนแบ่งในตลาดแบตเตอรี่ รถยนต์ไฟฟ้า นี้
ญี่ปุ่น: อดีตยักษ์ใหญ่ที่ต้องเร่งเครื่องในยุค EV
ในอดีต เรามักพูดถึงการมาถึงของยุค รถยนต์ไฟฟ้า ที่จะเข้ามาแทนที่รถยนต์สันดาปภายใน และการแข่งขันที่ดุเดือดระหว่างผู้ผลิตยุโรป อเมริกา และจีน ซึ่งผู้ผลิตจากจีนโดดเด่นด้วยดีไซน์ที่น่าดึงดูดและคุณภาพที่ไม่เป็นรอง อย่างไรก็ตาม มีผู้เล่นรายสำคัญที่มักถูกมองข้ามไปในบทสนทนานี้ นั่นคือ “ญี่ปุ่น” ที่มีแบรนด์ระดับโลกอย่าง Honda, Toyota, Nissan, Mazda, Suzuki และ Mitsubishi แต่กลับมีข่าวคราวเกี่ยวกับการพัฒนารถยนต์ไฟฟ้าออกมาน้อยมาก จนเกิดคำถามว่า พวกเขากำลังค่อยๆ ถอยห่างจากการแข่งขันในตลาดนี้หรือไม่
สัญญาณอันตรายจากแดนอาทิตย์อุทัย
เมื่อพิจารณาถึงปัจจุบัน ผู้ผลิตรถยนต์สัญชาติญี่ปุ่นยังคงตามหลังคู่แข่งในด้านการผลิตและจำหน่าย รถยนต์ไฟฟ้า อยู่หลายก้าว แม้ว่า รถยนต์ไฟฟ้า จะเป็นกลุ่มผลิตภัณฑ์ที่เติบโตเร็วที่สุดในอุตสาหกรรมยานยนต์ โดยในปี 2022 สัดส่วนยอดขาย รถยนต์ไฟฟ้า (BEV และ PHEV) ทั่วโลกอยู่ที่ประมาณ 13% เพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญจาก 2.6% ในปี 2019
ในตลาดจีน รถยนต์ไฟฟ้า มีส่วนแบ่งการตลาดสูงถึง 20% แต่ในญี่ปุ่นกลับมีส่วนแบ่งเพียง 2% เท่านั้น เมื่อพูดถึงผู้นำตลาด รถยนต์ไฟฟ้า ชื่อที่ผุดขึ้นมาในใจของผู้คนส่วนใหญ่ มักจะเป็น Tesla จากสหรัฐฯ, BYD จากจีน และ Volkswagen จากเยอรมนี
เป็นที่น่าสังเกตว่า แทบไม่มีชื่อผู้ผลิตรถยนต์สัญชาติญี่ปุ่นติดอยู่ในกลุ่มผู้นำการแข่งขันเหล่านี้ หรือติดใน 20 อันดับแรกของยอดขาย รถยนต์ไฟฟ้า ทั่วโลก แม้ว่า Nissan และ Mitsubishi จะเป็นผู้บุกเบิก รถยนต์ไฟฟ้า รุ่นแรกของโลกเมื่อกว่า 10 ปีที่แล้ว (Nissan Leaf และ i-MiEV) ก็ตาม แต่ก็ไม่ได้ช่วยให้ญี่ปุ่นโดดเด่นในตลาด รถยนต์ไฟฟ้า ในปัจจุบัน
แม้แต่ Toyota ซึ่งเป็นบริษัทรถยนต์ที่ใหญ่ที่สุดในโลก ก็มียอดขาย รถยนต์ไฟฟ้า เพียง 24,000 คัน จากยอดขายรวม 10.5 ล้านคันในปี 2022 (เทียบกับ Tesla ที่ขายได้ 1.3 ล้านคัน) นอกจากนี้ รุ่น bZ4X ซึ่งเป็น SUV ไฟฟ้า 100% รุ่นแรกของ Toyota ก็จำเป็นต้องหยุดจำหน่ายชั่วคราวเนื่องจากข้อบกพร่องทางเทคนิค นักวิเคราะห์หลายคนกังวลว่า การหยุดชะงักของ รถยนต์ไฟฟ้า ตั้งแต่ช่วงเริ่มต้นนี้ อาจทำให้ญี่ปุ่นสูญเสียความสามารถในการแข่งขันในอุตสาหกรรมยานยนต์ไฟฟ้าโดยรวม
บางครั้งมีการเปรียบเทียบสถานการณ์นี้กับอุตสาหกรรมการผลิตเซมิคอนดักเตอร์และอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ ซึ่งในอดีตบริษัทญี่ปุ่นเคยครองตลาดสูงมาก แต่ต่อมากลับสูญเสียความสามารถในการแข่งขันไป เนื่องจากการขาดนโยบายที่แข็งแกร่งในการปกป้องตลาดภายในประเทศ และการเปิดรับการแข่งขันจากภายนอกมากเกินไป ทำให้สูญเสียความเป็นผู้นำให้กับคู่แข่งที่คล่องตัวกว่าอย่างสหรัฐฯ และไต้หวัน
การที่นักวิเคราะห์มองเห็นแนวโน้มยอดขาย รถยนต์ไฟฟ้า ที่ลดลงในลักษณะเดียวกันนี้ ทำให้ผู้เชี่ยวชาญอดกังวลไม่ได้ว่า ยุคทองของการผลิตรถยนต์ของญี่ปุ่นกำลังจะสิ้นสุดลงหรือไม่ การส่งออกรถยนต์คิดเป็นสัดส่วนถึง 20% ของการส่งออกทั้งหมดของญี่ปุ่น และอุตสาหกรรมยานยนต์เป็นแหล่งจ้างงานถึง 8% ของงานทั้งหมดในประเทศ หากอุตสาหกรรมนี้ได้รับผลกระทบ ก็จะส่งผลกระทบเป็นลูกโซ่ต่อเศรษฐกิจและสังคมญี่ปุ่นอย่างมหาศาล
ประกายไฟแห่งการต่อสู้: ญี่ปุ่นเริ่มเคลื่อนไหว
หลังจากที่นาย Akio Toyoda ลงจากตำแหน่ง CEO ของ Toyota และนาย Koji Sato ขึ้นรับตำแหน่งใหม่ ซึ่งนาย Sato มีบทบาทสำคัญในการผลักดัน Toyota สู่การผลิต รถยนต์ไฟฟ้า เต็มรูปแบบ ในการแถลงข่าวครั้งแรกเมื่อวันที่ 7 เมษายน Toyota ได้ประกาศแผนการเปิดตัว รถยนต์ไฟฟ้า ใหม่ 10 รุ่น และตั้งเป้าเพิ่มยอดขาย รถยนต์ไฟฟ้า เป็น 1.5 ล้านคันต่อปีภายในปี 2026
ในขณะเดียวกัน Honda ก็มีแผนเปิดตัว รถยนต์ไฟฟ้า ถึง 30 รุ่นภายในปี 2030 โดยได้จัดตั้งบริษัทร่วมทุนกับ Sony เพื่อวิจัยและพัฒนารถยนต์ไฟฟ้าในปี 2022 ที่ผ่านมา Honda ยังได้มีการปรับโครงสร้างองค์กรเพื่อเพิ่มความคล่องตัวในการบริหารงาน และเร่งการเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานไฟฟ้า
Nissan เองก็ไม่น้อยหน้า โดยมีแผนเปิดตัว รถยนต์ไฟฟ้า ใหม่ 19 รุ่นภายในปี 2030 และผู้บริหารของ Nissan มองว่าการใช้พลังงานไฟฟ้าเป็น “แกนหลักของกลยุทธ์ของบริษัท”
การเริ่มต้นของญี่ปุ่นในตลาดยานยนต์ไฟฟ้าถือว่าค่อนข้างช้า ส่วนหนึ่งมาจากความยึดติดกับความสำเร็จในอดีต การยอมรับเทคโนโลยีใหม่ที่อาจบ่อนทำลายตำแหน่งผู้นำเดิมเป็นเรื่องที่ท้าทายสำหรับผู้ผลิตจากประเทศที่ขึ้นชื่อเรื่องความแข็งแกร่งในอุตสาหกรรมยานยนต์ วิศวกรที่คุ้นเคยกับการปรับแต่งรถยนต์ไฮบริดที่ซับซ้อน อาจมองว่า รถยนต์ไฟฟ้า ที่มีกลไกเรียบง่ายกว่านั้น ไม่น่าสนใจเท่า
“ยังมีคนจำนวนมากในอุตสาหกรรมนี้ที่ยังติดอยู่กับความคิดที่ว่ารถยนต์ต้องมีเครื่องยนต์” นาย Sato กล่าว ผู้บริหารยังกังวลเกี่ยวกับผลกระทบของการเปลี่ยนแปลงสู่ รถยนต์ไฟฟ้า ต่อห่วงโซ่อุปทาน โดยเฉพาะอย่างยิ่ง Jatco ซึ่งเป็นผู้ผลิตระบบส่งกำลัง เนื่องจาก รถยนต์ไฟฟ้า ต้องการชิ้นส่วนน้อยกว่ารถยนต์สันดาปภายใน อย่างไรก็ตาม ผู้ผลิตรถยนต์คาดว่าการเปลี่ยนผ่านสู่ รถยนต์ไฟฟ้า จะเป็นไปได้ไม่ยาก เมื่อถึงเวลาที่เหมาะสม
ก่อนหน้านี้ ผู้ผลิตรถยนต์ญี่ปุ่นมีความเชื่อมั่นอย่างสูงในพลังงานไฮโดรเจน ซึ่งเป็นเทคโนโลยีที่ปล่อยคาร์บอนเป็นศูนย์ Toyota ถึงกับเคยเดิมพันกับอนาคตของอุตสาหกรรม โดยเชื่อว่าเซลล์เชื้อเพลิงไฮโดรเจนจะเป็นอนาคตของอุตสาหกรรมยานยนต์ไฟฟ้าทั่วโลก แม้ว่าปัจจุบันพลังงานไฮโดรเจนจะถูกกล่าวถึงน้อยลง แต่ในอดีตอดีตนายกรัฐมนตรี Shinzo Abe ก็เคยสนับสนุนนโยบายให้ญี่ปุ่นเป็น “สังคมไฮโดรเจน”
แม้ว่าไฮโดรเจนจะมีบทบาทสำคัญในการลดคาร์บอนในภาคอุตสาหกรรมหนัก เช่น การผลิตเหล็ก หรือเป็นเชื้อเพลิงสำหรับรถบรรทุกระยะไกล แต่การนำมาใช้กับรถยนต์ขนาดเล็กอาจยังไม่สมเหตุสมผลเท่าที่ควร แม้ญี่ปุ่นจะสร้างโครงสร้างพื้นฐานรองรับแล้วก็ตาม แต่ Toyota ก็ขาย Mirai ในตลาดบ้านเกิดได้เพียง 7,500 คันเท่านั้น
แบรนด์ที่เคยยิ่งใหญ่ อาจไม่การันตีชัยชนะเสมอไป
ในขณะที่รัฐบาลจีน ยุโรป และสหรัฐฯ ต่างทุ่มเงินอุดหนุนผู้ผลิต รถยนต์ไฟฟ้า เพื่อสนับสนุนนโยบายด้านสภาพอากาศและอากาศสะอาด ญี่ปุ่นกลับมีแนวโน้มที่สวนทางกัน รัฐบาลญี่ปุ่นเรียกร้อง (กึ่งบังคับ) ให้รถยนต์ที่ออกจำหน่ายทั้งหมดภายในปี 2035 เป็นพลังงานไฟฟ้า ซึ่งจะรวมถึงรถยนต์ไฮบริดที่ต้องไม่มีแล้วด้วย
รัฐบาลญี่ปุ่นในปัจจุบันดำเนินนโยบายที่ตรงกันข้ามกับรัฐบาลอื่น ๆ เช่น เงินอุดหนุนสำหรับรถยนต์ใช้น้ำมันในญี่ปุ่นยังคงมีขนาดใหญ่กว่าเงินอุดหนุนสำหรับ รถยนต์ไฟฟ้า ข้อบังคับที่เข้มงวดยังเป็นอุปสรรคต่อการขยายตัวของโครงสร้างพื้นฐาน เช่น สถานีชาร์จไฟฟ้า ในญี่ปุ่นมีสถานีชาร์จ รถยนต์ไฟฟ้า สาธารณะเพียง 1 ใน 4 ของพื้นที่ประเทศ ซึ่งเท่ากับจำนวนสถานีชาร์จในเกาหลีใต้ แต่เกาหลีใต้มีพื้นที่เล็กกว่ามาก ผู้เชี่ยวชาญหลายคนมองว่า ผู้ผลิตรถยนต์จากญี่ปุ่นคิดช้าเกินไปที่จะตามทันการเปลี่ยนแปลงในตลาดที่แข่งขันดุเดือดนี้
แม้ Toyota จะมีประสบการณ์ในการผลิต รถยนต์ไฟฟ้า 100% อย่างรุ่น bZ4X ทั้งการออกแบบและผลิต แต่ก็ไม่ใช่เรื่องง่ายที่จะประสบความสำเร็จในตลาด EV ดังที่พวกเขาคาดหวัง หากพิจารณาจากกระแสของ Tesla และ BYD ที่ได้รับความสนใจมากกว่า Toyota
แนวคิดของบริษัทรถยนต์ญี่ปุ่นอาจค่อนข้างล้าสมัย การสร้าง รถยนต์ไฟฟ้า ที่ดึงดูดใจผู้บริโภคในปัจจุบันจำเป็นต้องเน้นที่ซอฟต์แวร์และฟังก์ชันภายในรถเป็นหลัก ในขณะที่บริษัทญี่ปุ่นมักให้ความสำคัญกับฮาร์ดแวร์มากกว่า
บริษัทวิจัย S&P Global Mobility ชี้ให้เห็นถึงการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมผู้บริโภคที่กำลังทำให้บริษัทรถยนต์ญี่ปุ่นค่อยๆ สูญเสียฐานลูกค้าแฟนพันธุ์แท้ Toyota และ Honda ที่เคยครองใจผู้บริโภคในอเมริกามานาน กำลังค่อยๆ ถูกลืมเลือน
งานวิจัยยังระบุว่า ผู้บริโภคที่เปลี่ยนมาใช้ รถยนต์ไฟฟ้า ในปี 2022 ส่วนใหญ่มาจาก Toyota และ Honda ซึ่งหมายความว่าความท้าทายของสองค่ายยักษ์ใหญ่สัญชาติญี่ปุ่นในการดึงดูดผู้บริโภคให้กลับมานิยมแบรนด์ของตนเองนั้นยิ่งยากขึ้นไปอีก
เมื่อเทรนด์โลกกำลังเปลี่ยนแปลง ผู้ที่ตามไม่ทันอาจถูกทิ้งไว้ข้างหลัง แม้เราจะยังไม่แน่ใจว่าการที่ Toyota หรือ Honda ยังไม่เคลื่อนไหวมากนักในกระแสการเปลี่ยนผ่านสู่ รถยนต์ไฟฟ้า เป็นเพราะพวกเขากำลังซุ่มพัฒนาเทคโนโลยี หรือเพราะพวกเขากำลังสับสนว่าจะหาจุดยืนในการแข่งขันนี้ได้อย่างไร
แต่สิ่งหนึ่งที่เกิดขึ้นจริงและไม่อาจปฏิเสธได้คือ ผู้ผลิต รถยนต์ไฟฟ้า จากจีนกำลังค่อยๆ เข้ามาหายใจรดต้นคอของยักษ์ใหญ่ในอุตสาหกรรมนี้ และหากพวกเขาไม่ดำเนินการใดๆ อย่างทันท่วงที ก็มีความเป็นไปได้ว่าในอนาคตพวกเขาอาจเหลือเพียงชื่อที่ถูกจดจำในประวัติศาสตร์ความสำเร็จเท่านั้น
การก้าวสู่ยุคของ รถยนต์ไฟฟ้า คือการเดินทางที่ไม่เคยหยุดนิ่ง หากคุณเป็นส่วนหนึ่งในอุตสาหกรรมยานยนต์นี้ หรือเป็นผู้บริโภคที่กำลังพิจารณาถึงอนาคตของการเดินทาง การทำความเข้าใจพลวัตที่ซับซ้อนนี้คือสิ่งสำคัญยิ่ง อย่าพลาดโอกาสในการอัปเดตข้อมูลเชิงลึกและแนวโน้มล่าสุดในโลกของ รถยนต์ไฟฟ้า และเตรียมพร้อมสำหรับอนาคตที่ขับเคลื่อนด้วยนวัตกรรม.
